Diyarbakır’da sinema kültürü, 1920’li yıllarda kilisede sessiz sinemayla başlayan gösterimlerle ortaya çıktı. Kentin farklı noktalarında kurulan yazlık ve kışlık sinemalar, uzun yıllar halkın sosyal yaşamında önemli bir yer edindi. 1960’lı ve 70’li yıllarda sayısı 20’ye yaklaşan salonlar, kentin kültürel belleğinde iz bıraktı.
SİNEMA GÖSTERİMLERİ BİR KİLİSEDE BAŞLADI
Diyarbakır’da ilk sinema gösterimi, 1920’li yıllarda Mardinkapı yakınlarındaki Cemal Yılmaz Mahallesi’nde bulunan Rum Kilisesi'nde yapıldı. Kilisenin, Şeyh Sait ve arkadaşlarının yargılanması için mahkeme salonuna dönüştürülmesi üzerine sinema gösterimleri 1925 yılında Yoğurt Pazarı’ndaki Çardaklı Hamam’a yakın Süryani Katolik Kilisesi’ne taşındı.
1936 yılında Halkevi’nde sürdürülen gösterimler, ilerleyen süreçte kalıcı sinema salonlarının açılmasına öncülük etti.
SALON SAYISINDA ARTIŞ
1950’li yıllarda Diyarbakır’da faaliyet gösteren sinema salonlarının sayısı 6 ila 8 arasındaydı. 1960’lı ve 1970’li yıllarda ise bu sayı hızla artarak 20’yi aştı. Bu dönemde hem yazlık hem de kışlık sinemalar kent genelinde yaygınlaştı.
Bu salonlar sadece film izleme mekânı değil, aynı zamanda buluşma ve sosyalleşme alanları olarak da önemli bir işleve sahipti.
YAZLIK VE KIŞLIK SİNEMALAR HANGİLERİYDİ?
Diyarbakır’ın geçmişinde iz bırakan 20'yi aşkın tarihi sinemalar dışındaki yazlık sinemalar şunlardı:
Karayolları 9. Bölge Müdürlüğü Yazlık Sineması
Yazlık Dünya (Atlas) Sineması
Yazlık Kışlık Ar Sineması
Yazlık Kışlık Dicle Sineması
Yazlık Kışlık Emek Sineması
Yazlık Kışlık Kent Sineması
Yazlık Kışlık Nilgün Sineması
Yazlık Kışlık Yenişehir Sineması
Yazlık Saray Sineması
Yazlık Yanık Köşk Sineması
Yazlık Yıldız Sineması
Bu salonlar, özellikle yaz aylarında açık hava gösterimleriyle geniş izleyici kitlelerine ulaşırken, kış aylarında kapalı salonlarda faaliyet göstermeye devam etti.
1980 SONRASI GERİLEME DÖNEMİ
1980’li yıllardan itibaren sinema salonlarının sayısı azalmaya başladı. Televizyon, video kasetler ve dijital teknolojilerin yaygınlaşmasıyla birlikte yazlık sinemalar birer birer kapanırken, bazı binalar farklı amaçlarla kullanılmaya başlandı.
Diyarbakır’da sinemanın kent kültürüne kattığı sosyal değer, bugün hâlâ yaşatılmaya çalışılıyor.