Kıtlık zamanlarında hayatta kalmak için doğadan toplanan bu otlar, günümüzde unutulmaya yüz tutmuş geleneksel bilgi olarak değerlendiriliyor.
DİYARBAKIR’IN DOĞAL OT ZENGİNLİĞİ
Tarihi kaynaklara göre, 19. yüzyılda Diyarbakır'da kıtlık yaşandığı dönemlerde halk, çevrede kendiliğinden yetişen birçok yabani otla beslenerek yaşamını sürdürdü.
Bu otlar arasında ebegümeci, kaz ayağı, kuş ekmeği, akbandır, uçkun, semizotu, nane otu, fesleğen ve yer mantarı gibi türler yer alıyordu.
YENİLEBİLİR YABANİ OT TÜRLERİ NELERDİR?
Ebegümeci ve kaz ayağı gibi otlar pişirilerek tüketilirken, semizotu ve kuş ekmeği gibi bazı türlerin çiğ olarak da yenebildiği belirtiliyor.
Uçkun ve akbandır gibi bitkiler ise hem lezzet hem de besleyicilik açısından tercih edilen otlar arasında sayılıyor.
KENGER: DOĞANIN SAĞLADIĞI BİR KAYNAK
Kenger bitkisi, hem kıtlık dönemlerinde hem de normal zamanlarda tüketilen, Diyarbakır’a özgü bir başka doğal ürün olarak öne çıkıyor.
Toprağın derinlerinden sökülen kenger kökleri, bilinçli toplanmadığında ekosistemi etkileyebiliyor. Bu nedenle günümüzde kontrollü toplanması gerektiği vurgulanıyor.
MANTAR VE YER ALTI KAYNAKLARI DA KULLANILDI
Yer mantarı gibi toprak altında yetişen besinler de Diyarbakır’da doğadan toplanarak sofralarda yer bulan yiyecekler arasında.
Kıtlık yıllarında bu tür doğal kaynaklara yönelimin arttığı belirtiliyor.
MANNANIN YERİ AYRI
Ağaç yaprakları üzerinde oluşan beyazımsı bir tatlı madde olan manna (yerel adıyla gezengevi), Diyarbakır çevresinde bilinen özel bir doğa ürünü olarak tanımlanıyor.
Uygun şekilde toplandığında pekmezi yapılan ve şekere alternatif olarak kullanılan manna, halk arasında “kudret helvası” adıyla da bilinmekte.
GASTRONOMİ ARAŞTIRMACILARI YENİDEN KEŞFEDEYOR
Günümüzde gastronomi alanında yapılan çalışmalar, geçmişte Diyarbakır’da kullanılan bu otların ve maddelerin besin değerlerini yeniden gündeme taşıyor.
Unutulmuş yerel bilgiler, modern mutfaklarda yeni uygulamalara ilham kaynağı olabiliyor.
DOĞADAN GELEN GELENEKSEL BİLGİ YAŞATILIYOR
Diyarbakır’ın bitki örtüsünde halen yetişen bu ot türleri, kırsal kesimlerde sınırlı da olsa kullanılmaya devam ediyor.
ChatGPT:
Diyarbakır’ın iklimi ve bitki örtüsü, farklı mevsimlerde çeşitli yabani otların yetişmesine olanak tanır. İşte Diyarbakır’da yaygın olarak yetişen bazı yabani otlar ve geleneksel bilgilere göre hangi aylarda toplandıkları:
DİYARBAKIR'DA YETİŞEN YABANİ OTLARIN TOPLAMA DÖNEMLERİ
DİYARBAKIR'DA YETİŞEN YABANİ OTLARIN TOPLAMA DÖNEMLERİ
| Ot Adı | Toplama Zamanı | Kullanım Şekli |
|---|---|---|
| Ebegümeci | Şubat - Nisan | Pişirilerek veya haşlama |
| Kaz ayağı | Mart - Mayıs | Kavrularak veya börek içi |
| Kuş ekmeği | Şubat - Nisan | Salata veya çiğ tüketim |
| Akbandır | Mart - Haziran | Kavrularak |
| Uçkun | Nisan - Haziran | Kabuk soyulup çiğ yenir |
| Semizotu | Mayıs - Ağustos | Salata, yoğurtlu meze |
| Nane otu | Nisan - Temmuz | Kurutularak veya taze |
| Fesleğen | Mayıs - Eylül | Taze veya kurutulmuş |
| Yer mantarı | Mart - Nisan | Kızartma, omlet, kavurma |
| Kenger | Şubat - Mayıs | Kavrulup, kökü soyularak |
| Manna (Gezengevi) | Haziran - Temmuz (yılın kurak dönemi) | Şeker niyetine, pekmez yapımı |