Diyarbakır’ın Çınar ilçesinde yer alan ve Roma İmparatorluğu döneminde askeri yerleşim olarak kullanılan Zerzevan Kalesi, her geçen yıl yeni bulgularla tarihin bilinmeyen yönlerini gün yüzüne çıkarıyor.
Arkeolojik kazılar, kalenin yalnızca görünen yapılarla sınırlı olmadığını, toprağın altında adeta gizli bir şehrin bulunduğunu ortaya koyuyor.
İlçeye 13 kilometre uzaklıktaki Demirölçek Mahallesi yakınlarında, 124 metre yüksekliğinde kayalık bir tepe üzerinde yer alan Zerzevan Kalesi, bu yılın 12’nci ayına kadar yaklaşık 400 bin yerli ve yabancı ziyaretçiyi ağırladı.
Kale, hem mimari yapıları hem de barındırdığı gizemli alanlarla Diyarbakır’ın en dikkat çeken turizm merkezlerinden biri haline geldi.
DÜNYADAKİ SON MİTHRAS TAPINAĞI BU ALANDA
Zerzevan Kalesi’nin en çarpıcı keşiflerinden biri, askeri yerleşimler içinde dünyada ortaya çıkarılan son Mithras Tapınağı oldu.
Yer altına inşa edilen bu tapınak, Roma döneminde gizli dini ayinlerin gerçekleştirildiği kutsal alanlar arasında yer alıyor.
Tapınağın çevresinde, bu törenlere katılan kişilerin konakladığı alanlar da kazılarla gün yüzüne çıkarıldı.
2020 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne dahil edilen Zerzevan Kalesi, Diyarbakır’ın kültürel ve tarihi mirası açısından stratejik öneme sahip alanlardan biri olarak öne çıkıyor.
Kazılar, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın koordinasyonunda, yerel kurumların katkılarıyla 2014 yılından bu yana kesintisiz şekilde sürdürülüyor.
TOPRAĞIN ALTINDA BÜYÜK BİR YERLEŞİM VAR
Kazı çalışmalarında bugüne kadar bin dönümlük alanda, 15 metre yüksekliğinde ve bin 200 metre uzunluğunda surlar, 21 metre yüksekliğinde gözetleme ve savunma kulesi, kilise, yönetim binası, konutlar, tahıl ve silah depoları, kaya mezarları, su kanalları ve 63 su sarnıcı ortaya çıkarıldı. Ayrıca 400 kişinin barınabileceği yer altı sığınağı, yer altı kilisesi, gizli geçitler ve çok sayıda yapı kalıntısı da açığa çıkarıldı.
Kazı Başkanı Prof. Dr. Aytaç Coşkun, Zerzevan Kalesi’nin Roma’nın en iyi korunmuş sınır garnizonlarından biri olduğunu belirterek, toprağın altında büyük bir şehrin bulunduğunu ifade etti.
Kazılarda hem askerî hem de sivil yaşama dair binlerce eserin gün yüzüne çıkarıldığını vurgulayan Coşkun, bu buluntuların dönemin sosyal, askerî ve siyasi yapısını anlamada büyük önem taşıdığını dile getirdi.
HEDEF 1 MİLYON ZİYARETÇİ
Bu yıl restorasyon nedeniyle bazı alanların ziyarete kapalı olmasına rağmen 400 bin ziyaretçi sayısına ulaşıldığını belirten Prof. Dr. Coşkun, önümüzdeki yıllarda yeni alanların açılmasıyla bu sayının 700-800 binlere çıkmasının beklendiğini söyledi.
Uzun vadede ise Zerzevan Kalesi’ni yılda 1 milyon kişinin ziyaret etmesi hedefleniyor. Ayrıca alanın 2026 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınması için çalışmaların sürdüğü kaydedildi.
ZİYARETÇİLER TARİHİN İÇİNDE GEZİYOR
Zerzevan Kalesi’ni gezen ziyaretçiler, alanın büyüklüğü ve gizli yapıları karşısında şaşkınlıklarını gizleyemiyor.
Antalya’dan gelen ziyaretçilerden Sevtap Güzeltürk, Zerzevan’daki yapıların çok daha eski ve etkileyici olduğunu belirterek, bölgenin tarihsel zenginliğinden etkilendiklerini ifade etti.
Ziyaretçiler, kaleyi gezerken kendilerini adeta binlerce yıl öncesinde, tarih kitaplarının içinde dolaşıyormuş gibi hissettiklerini söylüyor.
Toprağın altından çıkan gizli şehir, her yeni kazıyla biraz daha görünür hale gelirken, Zerzevan Kalesi Diyarbakır’ın dünya çapında tanınan tarihi miraslarından biri olma yolunda ilerliyor.