3 Ağustos 1869’da Diyarbakır’da yayımlanan Diyarbekir Gazetesi, Anadolu basın tarihinde bir ilk olarak kayıtlara geçti. Vilayet matbaasında basılan gazete, hem resmi yayın hem de salname basımıyla dönemin kültürel hafızasında önemli bir yer edindi.
DİYARBEKİR GAZETESİNİN YAYIN HAYATINA BAŞLAMASI
Dönemin Valisi Kurt İsmail Hakkı Paşa’nın girişimiyle kurulan vilayet matbaasında Diyarbekir Gazetesi’nin ilk sayısı basıldı. O yıllarda Osmanlı’da yalnızca 24 ilde gazete bulunuyordu. Diyarbakır, hem kendi vilayet gazetesini hem de vilayet salnamelerini aynı matbaada yayımlamaya başladı.
VİLAYET MATBAASININ KONUMU VE FAALİYETLERİ
Vilayet matbaası, İçkale’de cezaevi yanında küçük bir binada faaliyet gösterdi. Uzun yıllar boyunca şehrin basın ve kültür hayatına katkı sundu. 1931’de satılsa da bıraktığı etki devam etti.
DİYARBAKIR’DA ÖNEMLİ BASIN YAYIN İLKLERİ (1869-1953)
Peyman Gazetesi (1909): Diyarbakır’ın ilk özel gazetesi olarak 29 Haziran 1909’da yayımlandı.
Dicle Gazetesi (1910): Özel matbaada basılan ilk gazete oldu.
Şark Yıldızı (1910): Süryanilere yönelik ilk gazete olarak kayda geçti.
Şifuro (1913): Diyarbakırlı Süryanilerden Bişar Hilmi tarafından çıkarıldı.
Küçük Mecmua (1922): Ziya Gökalp’in çıkardığı ilk Türkçe dergi, 33 sayı yayımlandı.
Kelek (1953): Diyarbakır’ın ilk mizah gazetesi olarak 11 Ekim 1953’te basıldı.
Diyarbakır basını, yalnızca haber yayını değil; edebiyat, siyaset ve kültür alanlarında da etkili oldu.