Diyarbakır'da Büyük İskender'in konakladığı Bırkleyn Mağaraları yakınlarında 2021 yılında durdurulan çalışmalara yeniden başlandı.
Diyarbakır’ın Lice ilçesine bağlı Abalı (Korxa) kırsal mahallesinde yeniden başlatılan kalker ocağı faaliyetleri, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) gündemine taşındı.
Diyarbakır DEM Milletvekili Serhat Eren, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum’un yanıtlaması istemiyle yazılı soru önergesi sundu.
Önergede, tarihi ve doğal sit alanı olan Birkleyn Mağarası çevresinde yürütülen maden faaliyetlerinin, doğa, kültürel miras, tarım alanları ve yerleşim birimleri üzerinde oluşturduğu tehditlere dikkat çekildi.
2021'DE DURDURULDU, YENİDEN BAŞLADI
Milletvekili Serhat Eren, daha önce 2021 yılında bölge halkının tepkisi ve hukuki süreçler sonucunda durdurulan maden faaliyetlerinin, geçtiğimiz aylarda yeniden başladığını belirtti.
Faaliyetlerin yeniden başlatılmasının ardından, mağaranın yakınında dinamitli patlatmalar yapıldığı, bu durumun Mezopotamya uygarlıklarından kalan kültürel değerler açısından telafisi olmayan tahribat riski taşıdığı ifade edildi.
YETKİSİZ KURUMLARDAN İZİN Mİ ALINDI?
Birkleyn Mağarası’nın Dicle Nehri’nin kaynağı olması ve mitolojik anlatılardaki yeri nedeniyle hem ekolojik hem de kültürel sit alanı olduğunu vurgulayan Eren, maden izninin Karayolları gibi ilgili olmayan kurumlardan alındığı yönündeki iddialara da işaret etti.
Bu durumun çevresel etki değerlendirmesi (ÇED) süreçleri ve kültürel miras koruma ilkeleri açısından ciddi soru işaretleri doğurduğu belirtildi.
BAKANLIĞA YÖNELTİLEN SORULAR
Eren’in önergesinde Bakanlıktan yazılı olarak yanıtlanması istenen sorular şu şekilde sıralandı:
''ÇED raporu hazırlandı mı? Hazırlandıysa hangi kurum tarafından, hangi tarihte hazırlandı ve kamuoyuna açıklanmış mıdır?
Halkın görüşü alındı mı? ÇED süreci kapsamında katılımcı toplantılar düzenlendi mi? Düzenlendiyse hangi kurumların gözetiminde, hangi tarihte gerçekleşti?
Çevresel etki analizi var mı? Patlatmalı faaliyetlerin kaç kilometrelik bir alanda etki yarattığı ve bunun köy yaşamı, tarım ve hayvancılık üzerindeki etkileri analiz edildi mi?
Şikâyet ve yaptırımlar ne durumda? Bakanlığa ulaşan şikâyet ve başvuru sayısı kaçtır? İlgili maden şirketi hakkında herhangi bir denetim veya idari yaptırım uygulanmış mıdır?
Koruma planı mevcut mu? Bakanlığın, Birkleyn Mağarası ve çevresindeki doğal alanların korunmasına yönelik mevcut bir planı ya da müdahalesi var mıdır?''
“KAMU SORUMLULUĞU YERİNE GETİRİLMİYOR”
Önergede ayrıca, bölge halkı tarafından yapılan çok sayıda başvuru ve şikâyetin ilgili kamu kurumları tarafından dikkate alınmadığı ifade edilerek, bu durumun hem anayasal hakların ihlali hem de çevre ve kültürel varlıkların korunması yükümlülüğünün ihlali anlamına geldiği belirtildi.
Milletvekili Eren, maden faaliyetinin durdurulması ve bölgedeki doğal, kültürel, tarımsal alanların korunması için kamu kurumlarının ivedilikle harekete geçmesi gerektiğini vurguladı.
TARİHİ BIRKLEYN MAĞARASI
Dicle Nehri'nin kaynak noktalarından biridir. Mağara içinden çıkan su, Dicle Nehri'nin doğuşunu oluşturur.
Kalker (kireçtaşı) oluşumlu bir karstik mağaradır. Bu yönüyle hem jeolojik hem hidrolojik açıdan dikkat çekicidir.
Ormanlık ve kayalık bir vadide konumlanmıştır, çevresi zengin bir biyoçeşitliliğe sahiptir.
Yer altı su sistemi bakımından önemli bir ekolojik bölgedir. Mezopotamya uygarlıkları döneminde kutsal sayılan bir alan olmuştur.
Mağaranın girişinde Yeni Asur dönemine ait kabartmalar ve yazıtlar bulunmaktadır. Bu yazıtlar Asur krallarının bölgeye yaptığı seferleri anlatır.
Asur Kralı II. Sargon’un ve III. Salmanasar’ın kitabeleri mağara çevresindeki kayalara işlenmiştir. Bu durum, mağaranın tarihsel stratejik önemini gösterir.
Arkeologlar ve tarihçiler için nadir rastlanan bir yazıt alanı olup Mezopotamya tarihini anlamada kaynak teşkil etmektedir.