Tarihi kaynaklarda yer alan belgelere göre, Cumhuriyet’in ilk yıllarında eğitim, ulus-devlet inşasının en önemli araçlarından biri olarak görüldü.
Özellikle Diyarbakır gibi Kürtçenin yoğun konuşulduğu bölgelerde Türkçe’nin öğretilmesi ve yaygınlaştırılması amacıyla okullaşmaya özel önem verildiği kaydediliyor.
TÜRKÇENİN YAYGINLAŞTIRILMASI İÇİN OKULLAR
1920’li yıllarda hazırlanan raporlarda, bölgedeki halkın Türkçe öğrenmesini sağlamak için il, ilçe ve köylerde okulların açılması gerektiği vurgulanıyor.
1925 yılında TBMM Başkanı Abdulhalik Bey (Renda) tarafından hazırlanan raporda, Diyarbakır ve çevresinde Türkçeden başka dil konuşulmamasına yönelik tedbirler alınması gerektiği ifade ediliyor.
TEK PARTİ DÖNEMİNDE KURULAN KURUMLAR
Bu politikanın sonucu olarak Diyarbakır’da Türk Ocağı, Halkevleri ve Halkodaları, Millet Mektepleri ile Dicle Köy Enstitüsü gibi kurumlar açıldı. Aynı zamanda köylerde de ilkokullar kurulmaya başlandı.
DİYARBAKIR MERKEZDEKİ İLKOKULLAR
1923-1950 yılları arasındaki tek parti döneminde Diyarbakır merkezde yedi ilkokul faaliyet gösterdi.
Bu okulların adları Gazi, Cumhuriyet, İsmet Paşa, Ziya Gökalp, Süleyman Nazif, İnönü ve Yenişehir İlkokulu idi.
CUMHURİYET ANA MEKTEBİ
Şehir merkezinde ayrıca Diyarbekir Merkez Cumhuriyet Ana Mektebi bulunduğu ifade edilirken, 1926-1927 Maarif istatistiklerine göre bu okulda 92 erkek öğrencinin bulunduğu belirtiliyor. Okul, 1935 yılından itibaren kayıtlarda yer almadı.