Birçok uygarlığa ev sahipliği yapmış olan Diyarbakır, sadece İslam tarihiyle değil, Yahudi inancına dair izleriyle de dikkati çekiyor.
Tevrat’ta geçen Kalne şehrinin Diyarbakır olduğu yönündeki görüşler, tarihî belgeler ve akademik çalışmalarla yeniden gündeme geliyor.
TEVRAT’TA GEÇEN KALNE ŞEHRİ DİYARBAKIR MI?
Dicle Üniversitesi’nden Prof. Kenan Haspolat’ın araştırmalarına göre, Tevrat’ta geçen “Kalne”nin Diyarbakır olduğu ileri sürülüyor.
Tekvin kitabında yer alan “Şinar diyarında Babil, Erek, Akkad ve Kalne” ifadeleri, bu görüşü destekleyen en önemli kaynaklardan biri olarak gösteriliyor.
YAHUDİ TOPLUMUNUN TARİHSEL VARLIĞI
Diyarbakır’da 19. yüzyılda, 10.000 Müslüman ve 400 Yahudi'nin yaşadığı belirtiliyor. 1900 yılına ait salnamelerde ise şehirde bir Yahudi okulunun bulunduğu kayıtlı. Bu bulguların, kentteki Yahudi geçmişinin izlerini ortaya koyduğu kaydediliyor.
DİYARBAKIR’IN KURULUŞUNA DAİR RİVAYETLER
Rivayetlere göre, Hz. İbrahim’in torunu Amed’in Diyarbakır’ın kuruluşunda yer aldığı anlatılıyor.
Şehrin isminin de, Amed’in soyundan gelen Amid’den türediği iddia ediliyor.
Diğer bir anlatım ise ismin, Hz. İsmail’in soyundan gelen Vaile oğlu Bekir’e dayandığını aktarıyor.
SİNAGOG VE “KUTSAL ODA”NIN SIRRI
Diyarbakır’da Arap Şeyh Camii'nin arkasında yer alan sinagogun içinde, halk arasında kutsal sayılan bir oda bulunduğu aktarılıyor.
Bu odada Hz. İlyas’ın peygamberliğini ilan ettiğine ve Aramice yazılmış bir Tevrat’ın saklandığına inanılıyor.
Ayrıca, Çermik ilçesinde de Yahudilere ait eski bir sinagog olduğu belirtiliyor.
ULU CAMİ HZ. MUSA TARAFINDAN MI YAPILDI?
Evliya Çelebi ve bazı Rum tarihçilerin aktarımlarına göre, Diyarbakır Ulu Camii’nin Hz. Musa tarafından yapıldığına dair rivayetler mevcut. 1954 yılında Londra’da yayımlanan bir çalışmada, seyyah Lord Kınross da bu görüşü destekleyen ifadelerde bulunuyor.
EĞİL’DEKİ PEYGAMBER MEZARLARI
Fotoğraf: Eğil Kral Kızı Baraj Gölü ve kral mezarları
Diyarbakır’ın Eğil ilçesi de Yahudi tarihi açısından öne çıkıyor. Zülküfl, Elyesa, Yunus, Harun-u Asefi ve Danyal peygamberlerin mezarlarının bu bölgede olduğu belirtiliyor. Ayrıca Melek Deresi adı verilen vadi, Yahudi evliyalarının ziyaret noktalarından biri olarak gösteriliyor.
AHİD SANDIĞI DİYARBAKIR'DA MI?
Diyarbakır’da çeşitli noktalarda Davud yıldızına rastlandığı da belirtilirken, Mesudiye Medresesi, Dağkapı ve Eğil’in Bademli Köyü gibi yerlerde bu sembollerin varlığı dikkat çekiliyor.
Yahudi inancında kutsal olan Ahid Sandığı'nın, Elyesa peygamber aracılığıyla bu bölgeye ulaştığına dair inançların olduğu da ifade ediliyor.
Diyarbakır’ın, Yahudi inancı bağlamında taşıdığı bu tarihî izlerin, şehrin çok katmanlı kültürel kimliğine ışık tuttuğu anlatılıyor.
Belgeler, rivayetler ve sembollerle zenginleşen bu anlatıların, kadim kentin keşfedilmeyi bekleyen başka yönlerini de gündeme taşıdığı kaydediliyor.