Yaşlı dostu kent kavramı, son yıllarda hem dünyada hem de Türkiye’de sosyal politika tartışmalarının merkezinde yer alıyor.
Dünya Sağlık Örgütü tarafından belirlenen ilkeler doğrultusunda şekillenen bu yaklaşım, kentlerin yaşlı bireyler için daha erişilebilir, kapsayıcı ve güvenli hale getirilmesini hedefliyor.
Türkiye’nin doğusundaki Diyarbakır ile batısındaki Bursa arasında yapılan karşılaştırmalı bir araştırma, yaşlı dostu kent algısının yalnızca sunulan standart hizmetlerle değil, kentlerin özgün sosyo-ekonomik ve mekânsal dinamikleriyle de yakından ilişkili olduğunu ortaya koydu.
Araştırma bulgularına göre, iki kentte genel algı düzeyi benzerlik gösterse de, alt boyutlarda ortaya çıkan farklılıklar dikkat çekici.
Özellikle sosyal katılım, toplum desteği, sağlık hizmetlerine erişim ile dış alanlar ve binalar başlıklarında Diyarbakır lehine belirgin farklar saptandı.
MAHALLE KÜLTÜRÜ VE MEKANSAL AİDİYET
Diyarbakır’daki yaşlı bireylerin sosyal etkinliklere katılımı, sağlık hizmetlerine erişimi ve fiziksel çevreyle kurdukları ilişkiyi daha olumlu değerlendirdiği görüldü.
Uzmanlara göre bu durum, kentin görece daha yavaş büyümesi ve mahalle temelli sosyal ağların hâlâ güçlü biçimde varlığını sürdürmesiyle ilişkili olabilir.
Araştırmada, Diyarbakır’ın daha stabil kentsel dokusunun yaşlıların mekânsal aidiyet duygusunu güçlendirdiği vurgulandı.
Yaşlı bireylerin günlük ihtiyaçlarına yürüme mesafesinde ulaşabilmesi, kamusal alanları aktif biçimde kullanabilmesi ve mahalle ölçeğinde süregelen sosyal ilişkiler, fiziksel çevre algısını olumlu yönde etkileyen faktörler arasında gösterildi.
DIŞ ALANLAR VE BİNALAR BOYUTUNDA DİYARBAKIR FARKI
''Dış Alanlar ve Binalar'' boyutunda Diyarbakır’ın Bursa’ya kıyasla daha olumlu algılanması, iki kentin farklı kent morfolojileriyle (şekil bilgisi) ilişkilendiriliyor.
Bursa, Türkiye’nin hızlı büyüyen sanayi kentlerinden biri olarak yoğun bir kentsel dönüşüm sürecinden geçiyor. Bu süreç; artan nüfus yoğunluğu, site tipi yapılaşmalar ve değişen fiziki çevreyle birlikte yaşlı bireylerin aşina oldukları mekânların dönüşmesine yol açabiliyor.
Buna karşılık Diyarbakır’da daha geleneksel ve istikrarlı bir kent dokusunun varlığı, yaşlıların doğup büyüdükleri çevreyle kurdukları bağın korunmasına katkı sağlıyor.
Araştırma, mekânsal sürekliliğin ve mahalle kültürünün yaşlı bireylerin çevresel güvenlik ve aidiyet algısını güçlendirdiğini ortaya koyuyor.
EKONOMŞİK GÜVENCE VE SOSYAL SAYGI
Öte yandan araştırmada, Bursa lehine anlamlı farklar da dikkati çekti.
''Finansal durum'' ile ''saygı ve sosyal dahil edilme'' boyutlarında Bursa’daki katılımcıların daha olumlu bir algıya sahip olduğu belirlendi.
Bursa’nın güçlü sanayi ve ticaret altyapısı, ortalama gelir düzeyini yükseltiyor.
Veriler, kentin kişi başına düşen gelir açısından Diyarbakır’ın üzerinde olduğunu gösteriyor.
Bu durum, yaşlı bireylerin emeklilik güvenceleri ve aile desteği açısından daha güçlü bir ekonomik zemine sahip olmalarına katkı sunuyor.
Araştırmada finansal güvenliğin, sosyal saygı algısıyla doğrudan ilişkili olduğu da vurgulandı.
Ekonomik olarak daha güvende hisseden yaşlı bireylerin, toplumsal statü ve görünürlük algısının da daha yüksek olduğu değerlendirildi.
FİNANSAL DURUM VE FİZİKSEL ÇEVRE BELİRLEYİCİ
Spearman korelasyon (iki değişkenin sıralı olarak ne kadar uyumlu hareket ettiğini gösteren ölçü) analizine göre, finansal durum ile dış alanlar ve binalar boyutları, yaşlı dostu kent algısını en güçlü etkileyen iki unsur olarak öne çıktı.
Bu bulgu, yaşlı bireylerin kent deneyiminde hem ekonomik güvenliğin hem de fiziksel çevre kalitesinin belirleyici olduğunu ortaya koyuyor.
Barınma, ulaşım, iletişim ve sağlık hizmetleri gibi teknik altyapı alanlarında her iki kentte de görece yüksek memnuniyet düzeyleri gözlemlendi.
Bu durum, merkezi düzeyde yürütülen ulusal politikaların ve standart hizmet sunumunun temel ihtiyaçlara erişimde belirli bir güvenlik alanı oluşturduğunu gösteriyor.
Ancak dış alanlar, sosyal görünürlük ve saygı gibi daha sosyal boyutlarda memnuniyet düzeylerinin daha düşük kalması, yaşlı bireylerin kamusal yaşamda yeterince kapsanmış hissetmediklerine işaret ediyor.
Dünya Sağlık Örgütü’nün sekiz temalı yaşlı dostu kent yaklaşımı bütüncül bir çerçeve sunsa da, uygulamanın başarısı yerel yönetimlerin bu çerçeveyi kendi kent gerçekliklerine uyarlayabilmesine bağlı.
Uzmanlar, yalnızca fiziksel erişilebilirliğe odaklanan yatırımların yeterli olmadığını; sosyal bütünleşmeyi, saygı kültürünü ve ekonomik güvenliği kapsayan çok boyutlu politikaların geliştirilmesi gerektiğini vurguluyor.
Sonuç olarak araştırma, Diyarbakır örneğinde mahalle temelli sosyal yapının ve mekânsal istikrarın yaşlı dostu kent algısını güçlendirdiğini; Bursa örneğinde ise ekonomik kapasitenin sosyal saygı ve güven algısını pekiştirdiğini ortaya koyduğu ifade ediliyor.
Bulguların, yaşlı dostu kent anlayışının yerel gerçekliklerle uyumlu, ölçülebilir ve sürdürülebilir politikalarla desteklenmesi gerektiğini bir kez daha gözler önüne serdiği kaydediliyor.
