Tarihi arşiv kayıtlarında yer alan bilgilere göre, Diyarbakır’da Cumhuriyet’in ilk yıllarında şehir merkezindeki ilkokul sayısı sınırlıydı. 1933 yılında merkezde sadece dört ilköğretim okulu bulunurken, bunların en dikkati çekenlerinden biri Gazi İlkokulu oldu. 1883 yılında açılan bu okul, Diyarbakır’da kurulan ilk mektep olarak kayıtlara geçti.
DİYARBAKIR’IN İLK OKULU GAZİ İLKOKULU OLDU
Diyarbakır’da açılan ilk mektep olarak bilinen Gazi İlkokulu, 1883 yılında Melik Ahmet Caddesi üzerinde Askeri Rüşdiye Mektebi adıyla eğitime başladı.
1915 yılında Numune Mektebi adıyla eğitime devam eden okul, Cumhuriyet’in ilanından sonra Gazi İlkokulu adını aldı. Böylece kentte eğitim tarihinin en eski kurumlarından biri olarak varlığını sürdüren okul, kentin ilk ilkokulu oldu.
MERKEZDE SADECE 4 İLKOKUL VARDI
Diyarbakır şehir merkezinde 1933 yılında Gazi, İsmet Paşa, Cumhuriyet ve Ziya Gökalp isimlerini taşıyan dört ilköğretim okulu bulunduğu kaydediliyor.
Bu okullarda toplam 730 erkek ve 321 kız olmak üzere 1.051 öğrencinin eğitim gördüğü ifade edilerek, aynı okullarda 22 erkek ve 6 kadın olmak üzere toplam 28 öğretmenin görev yaptığı belirtiliyor.
İSMET PAŞA İLKOKULU TRAHOM OKULU OLARAK DA BİLİNİYOR
Diyarbakır'ın köklü ilkokullarından bir diğeri olan İsmet Paşa İlkokulu da, 1925 yılında Mardinkapı’da eski Duyun-u Umumiye binasında hizmete açıldı.
İsmet Paşa İlkokulu, bir dönem okulda trahom hastalarının eğitim görmesi nedeniyle halk arasında Trahom Okulu olarak da anıldı.
CUMHURİYET VE ZİYA GÖKALP İLKOKULLARI DA EĞİTİMDE YER ALDI
Cumhuriyet İlkokulu 1926 yılında eğitime başladı. Öğrenci sayısındaki artış nedeniyle 1950 yılında ikili öğretime geçti. Okul, 1956 yılında yeni binasına taşındı.
Ziya Gökalp İlkokulu ise Cumhuriyet’ten önce kız mektebi olarak hizmet verdi. 1928 yılında okulun adı Ziya Gökalp İlkokulu olarak değiştirildi.
OKUL SAYISI ARTTI
Suriçi’nde Süleyman Nazif İlkokulu’nun 1934 yılında açılmasıyla Diyarbakır merkezdeki ilkokul sayısının beşe, 1939 yılında ise Yenişehir İlkokulu'nun eğitime başlamasıyla altıya çıktığı belirtiliyor.
TBMM RAPORUNDA EĞİTİM SEVİYESİNE DİKKAT ÇEKİLDİ
Eğitimle ilgili 1935 yılında hazırlanarak TBMM’ye sunulan bir raporda, Diyarbakır’da il ve ilçe merkezleri dışındaki kırsal kesimlerde halkın Kürtçeden başka dil bilmediği belirtildi.
Raporda ayrıca toprak ağalarının bölge halkı üzerindeki etkisinin fazla olduğu ve bu nedenle eğitim seviyesinin düşük olduğu ifade edildi.
Eğitim seviyesini yükseltmek ve yer sıkıntısını gidermek amacıyla okullarda ikili eğitim yapılması önerildi.
Bu süreçte Türk Ocakları, Millet Mektepleri, Halkevleri, Halkodaları, Akşam Mektepleri ve Köy Okuma Odaları gibi kurumlarla okullaşma ve okuryazarlık oranının artırılması hedeflendi.
