İrfan Gözen
Modern futbolda başarı artık yalnızca yetenek ve antrenmanla sınırlı değil. Bilimsel temellere dayalı sporcu beslenmesi, performansın sürdürülebilirliği ve toparlanma süreçlerinin hızlandırılması sürecinde belirleyici bir rol üstleniyor. Günümüzde profesyonel kulüpler, beslenmeyi destekleyici bir unsurdan öte, performansın ayrılmaz bir parçası olarak ele alıyor.
Bu röportajda, Amedspor A Takım Diyetisyeni, Beslenme ve Diyet Uzmanı Rojin Hillez ile profesyonel bir futbol kulübünde diyetisyenlik deneyimini, saha içi performansla beslenme arasındaki ilişkiyi ve futbolcularda sık karşılaşılan beslenme hatalarını konuştuk.
Akademik bilgiyi saha uygulamalarıyla birleştiren Hillez, Amedspor’daki görev sürecini, profesyonel futbolcularda beslenme planlamasının inceliklerini ve genç sporcular için doğru beslenmenin önemini bilimsel bir bakış açısıyla değerlendirdi. İşte İrfan Gözen'in soruları ve Rojin Hillez’in yanıtları;
-Öncelikle sizi kısaca tanıyabilir miyiz? Amedspor’a geliş süreciniz nasıl oldu?
Ben sporcu beslenmesi alanında çalışan bir diyetisyenim. Lisans eğitimimden itibaren sporcu beslenmesi, vücut kompozisyonu değerlendirmesi ve profesyonel sporcularda beslenme stratejileri üzerine yoğunlaştım. Beslenmenin yalnızca kilo kontrolüne indirgenemeyeceği; performans, toparlanma ve sakatlık riskinin yönetiminde temel bir belirleyici olduğu anlayışıyla çalışıyorum. Akademik altyapımı saha uygulamalarıyla birleştirerek sporcuların performansını ve sağlığını bilimsel temeller doğrultusunda destekliyorum.
Amedspor ile çalışma sürecim hem mesleki hem de kişisel açıdan benim için özel bir anlam taşıyor. Memleketimin takımı olması kulüple güçlü bir bağ kurmamı sağladı. Amedspor’un gelişime açık ve multidisipliner çalışma anlayışı bu birlikteliği mesleki açıdan da anlamlı kıldı. Memleketimin takımında akademik bilgilerimle sporcuların performansına ve gelişimine katkı sağlamak mesleki motivasyonumun en güçlü kaynaklarından biridir.
-Amedspor A Takımı’ndaki göreviniz hangi sorumlulukları kapsıyor?
A takım sporcularının enerji gereksinimlerinin belirlenmesi, makro ve mikro besin öğesi dağılımlarının planlanması, vücut kompozisyonlarının düzenli aralıklarla izlenmesi ve antrenman ile maç yüklerine göre uygun beslenme stratejilerinin oluşturulması temel sorumluluklarım arasında yer alıyor.
Bunun yanı sıra hidrasyon yönetimi, elektrolit dengesinin takibi, toparlanma beslenmesi, seyahat ve deplasman süreçlerinde beslenme planlaması ile takviye kullanımının bilimsel kriterler doğrultusunda değerlendirilmesi de görevlerim arasında.
-Bir futbol kulübünde diyetisyen olarak çalışmanın en büyük farkları ve zorlukları nelerdir?
Profesyonel futbol kulüplerinde diyetisyenlik, beslenme uygulamalarının doğrudan performans çıktılarıyla ilişkili olduğu yüksek sorumluluk gerektiren bir alandır. Yoğun antrenman ve maç takvimi, seyahat sıklığı, bireysel farklılıkların takım organizasyonu içinde dengelenmesi ve kısa sürede ölçülebilir sonuç beklentisi bu alanın temel zorluklarıdır.
Diyarbakır gibi güçlü bir mutfak kültürüne sahip bir şehirde, yerel beslenme alışkanlıklarının bilimsel beslenme ilkeleriyle uyumlu hâle getirilmesi de kulüp diyetisyenliğinin önemli bir parçasıdır. Dolayısıyla kulüp diyetisyenliği kültürel faktörleri de göz önünde bulundurmalıdır.
-Profesyonel bir futbolcunun günlük beslenmesinde en çok dikkat etmesi gereken temel noktalar nelerdir?
Profesyonel bir futbolcu için günlük beslenmede en önemli unsur, alınan enerjinin yapılan antrenman ve maç yüküyle uyumlu olmasıdır. Yetersiz beslenme performans düşüşüne neden olurken, fazla ve dengesiz beslenme vücut kompozisyonunu olumsuz etkiler. Günlük alınan enerjinin karbonhidrat ve protein dengesi en dikkat edilmesi gereken temel noktalardan biridir.
Karbonhidratlar, yüksek yoğunluklu koşu ve sprintler için temel enerji kaynağıdır ve kas glikojen depolarının korunması açısından kritik öneme sahiptir. Protein alımı ise kas dokusunun korunması, onarımı ve antrenman adaptasyonları için kritik öneme sahiptir. Bununla birlikte öğün düzeni, sıvı ve elektrolit dengesi ile mikronutrient yeterliliği toparlanma ve sakatlık riskinin yönetiminde önemli rol oynar. Profesyonel futbolcunun günlük beslenmesi bu maddeler göz önünde bulundurularak planlanmalıdır. Diyarbakır’ın zengin yöresel mutfağı ve et ağırlıklı beslenme kültürü, sporcuların günlük besin tercihlerini doğrudan etkileyebilmektedir. Et ve et ürünleri, sporcular için yüksek biyoyararlanımlı protein kaynağı olmaları nedeniyle kas dokusunun korunması, kas protein sentezinin desteklenmesi ve toparlanma süreçleri açısından önemli bir yere sahiptir. Özellikle yoğun antrenman ve maç dönemlerinde artan protein ihtiyacının karşılanmasında et tüketimi etkili bir rol oynamaktadır. Ancak porsiyon kontrolü, tüketim sıklığı ve pişirme yöntemleri diyetisyen tarafından planlanmalıdır.
-Bir futbolcunun günlük enerji ve besin ihtiyaçlarını belirlerken hangi kriterleri göz önünde bulunduruyorsunuz?
Sporcunun yaşı, boyu, vücut ağırlığı, vücut kompozisyonu ve oynadığı mevki temel belirleyicilerdir. Bunun yanında antrenman şiddeti ve süresi, maç yoğunluğu, sezon içi ve sezon dışı dönemler ile varsa sakatlık öyküsü de değerlendirme sürecine dâhil edilir.
-Antrenman günleri, maç öncesi, maç sırası ve maç sonrası beslenmeleri nasıl planlıyorsunuz?
Antrenman günlerinde enerji alımı, yapılan antrenmanın sıklığı ve şiddetine göre ayarlanır. Amaç performansın sürdürülebilirliğini sağlamak ve antrenman sonrası toparlamayı desteklemektir.
Maç öncesinde sindirimi kolay, düşük yağlı ve gastrointestinal toleransı yüksek öğünler planlanır. Maç sırasında hidrasyon ve elektrolit dengesinin korunması hedeflenir. Maç sonrasında ise toparlanmayı hızlandırmak amacıyla karbonhidrat ve protein içeren beslenme protokolleri uygulanır.
-Aşırı kilo, performans düşüşü veya yetersiz beslenme tespit ettiğinizde nasıl bir yol izliyorsunuz?
Öncelikle vücut kompozisyonu ölçümleri, besin tüketim kayıtları ve performans verileri birlikte değerlendirilir. Sorunun kaynağı belirlendikten sonra sporcunun günlük rutini ve antrenman yükü dikkate alınarak müdahale planı oluşturulur. Amaç kısa vadeli çözümler değil,
sürdürülebilir bir beslenme düzeni oluşturmaktır. Gerektiğinde sağlık ve teknik ekiple koordinasyon sağlanarak süreç multidisipliner şekilde yürütülür.
-Futbolcuların beslenme alışkanlıklarını değiştirmek zor oluyor mu?
Beslenme alışkanlıklarını değiştirmek bilgi vermekten çok davranış kazandırmayı gerektirir. Sporcuya beslenmenin performansına olan etkisini somut örneklerle anlatmayı önemsiyorum. Bu nedenle yasaklayıcı bir dil yerine alternatifler sunmayı ve süreci sporcu ile birlikte yönetmeyi tercih ediyorum. Sporcu, doğru beslenmenin performansına olan olumlu etkisini hissettikçe değişim daha kalıcı hâle geliyor.
-Futbolcularda en sık karşılaştığınız beslenme hataları nelerdir?
Öğün atlama, yetersiz karbonhidrat alımı, maç sonrası toparlanma beslenmesinin ihmal edilmesi ve yetersiz sıvı tüketimi en sık karşılaşılan hatalar arasında yer alıyor. Ayrıca bilimsel dayanağı olmayan takviye ürünlerine yönelim de önemli bir risk oluşturmaktadır. Bu noktada bilgilendirme ve doğru yönlendirme büyük önem taşır.
-Profesyonel sporcuların asla tüketmemesi gereken ya da mutlaka tüketmesi gereken besinler var mı?
Bir diyetisyen olarak sporcu beslenmesinde “yasaklı besinler” yaklaşımını doğru bulmuyorum. Beslenmede esas olan dengedir. Hiçbir besin tek başına iyi ya da kötü olarak değerlendirilmemelidir. Besinlerin sporcunun performansı üzerindeki etkisi, antrenman yükü, dönemsel hedefler ve bireysel gereksinimler doğrultusunda ele alınmalıdır. Sporcu beslenmesinde amaç kısıtlamak değil, doğru zamanlama ve uygun miktarlarla performansı ve toparlanmayı desteklemektir.
Ancak profesyonel bir sporcunun beslenmesinden mutlaka çıkarmaması gerektiğini düşündüğüm bazı temel besinler var. Bunların başında pilav geliyor. Pilav (kompleks karbonhidrat kaynağı), dayanıklılık ve yüksek yoğunluklu egzersizlerde kas glikojen depolarının dolu olması performans için kritiktir. Pilav, sindirimi kolay ve hızlı enerji sağlayan güvenilir bir karbonhidrat kaynağıdır. Bir diğer önemli besin yumurtadır. Yumurta (yüksek biyolojik değerli protein) Kas protein sentezini destekleyen esansiyel amino asitler açısından zengindir. Düzenli tüketimi toparlanma sürecini hızlandırır ve kas kaybını önlemeye yardımcı olur. Üçüncü olarak yoğurtu sayabiliriz. Yoğurt (protein + probiyotik içerik) Kas onarımına katkı sağlayan protein içeriğinin yanı sıra, bağırsak sağlığını destekleyen probiyotikler sayesinde bağışıklık ve besin emilimine katkı sağlar.
-Amedspor’da çalışmak mesleki ve kişisel olarak size neler kattı?
Amedspor’da çalışmak, sporcu beslenmesini teoriden pratiğe aktarma konusunda önemli deneyimler kazanmamı sağladı. Yoğun tempo içerisinde hızlı değerlendirme yapma, pratik çözümler üretme ve sonuç odaklı çalışma becerilerim gelişti. Bu süreç mesleki bakış açımı güçlendirdi, aynı zamanda kulüp diyetisyenliğine özgü tecrübeler kazanmama ve mesleki bakış açımı güçlendirmeme katkı sağladı.
-Son yıllarda profesyonel futbol kulüplerinde sporcu beslenmesi bilinci nasıl değişti?
Son yıllarda sporcu beslenmesi, performansın temel bileşenlerinden biri olarak çok daha fazla önem kazandı. Kulüpler, beslenmeyi artık yalnızca destekleyici bir unsur değil, performansın doğrudan bir parçası olarak değerlendiriyor. Bu durum diyetisyenlerin kulüp içindeki rolünü daha görünür ve aktif hâle getirdi.
-Genç sporculara ve amatör futbolculara beslenme konusunda hangi tavsiyeleri verirsiniz?
Genç sporcular için en önemli nokta, erken yaşta düzenli ve dengeli beslenme alışkanlığı kazanmaktır. Yeterli enerji alımı, düzenli öğünler ve yeterli sıvı tüketimi performansın temelini oluşturur. Bu alışkanlıklar erken dönemde kazanıldığında hem sportif performans hem de uzun vadeli sağlık açısından büyük avantaj sağlar.
