MIT (Massachusetts Teknoloji Enstitüsü) ve Georgia Teknoloji Enstitüsü’nden bilim insanlarının yürüttüğü çalışmada, sivrisineklerin farklı duyusal sinyallere göre üç temel uçuş modeli sergilediğini belirledi.
GÖRSEL İPUÇLARINDA HIZLI DALGIÇ UÇUŞ
Sivrisinekler yalnızca bir hedefi gördüklerinde hızlı bir şekilde yaklaşarak kısa süreli bir temas kuruyor. Eğer başka bir doğrulayıcı sinyal bulamazlarsa hızla uzaklaşıyorlar. Bu davranış “uçarak geçme” olarak tanımlanıyor.
KİMYASAL SİNYALLERDE KARARSIZ HAREKET
Karbondioksit gibi kimyasal sinyaller algılandığında ise sivrisinekler daha yavaş hareket ediyor. Kaynağın etrafında ileri geri giderek sinyalin yoğun olduğu bölgede kalmaya çalışıyorlar. Bu durum “çift bakış” davranışı olarak ifade ediliyor.
ÇOKLU İPUÇLARDA YÖRÜNGESEL UÇUŞ
Hem görsel hem de kimyasal sinyaller bir araya geldiğinde sivrisineklerin davranışı tamamen değişiyor. Bu durumda hedefin etrafında sabit hızla daireler çizerek uçuyorlar. Araştırmacılar bu davranışı “yörüngesel uçuş” olarak adlandırıyor.
Deneylerde milyonlarca veri analiz edildi
Çalışma kapsamında Aedes aegypti türü sivrisinekler üzerinde kontrollü deneyler gerçekleştirildi. Araştırmacılar, özel olarak tasarlanmış bir ortamda sivrisineklerin uçuşlarını yüksek hassasiyetli kameralarla izledi.
Toplamda 53 milyondan fazla veri noktası ve yüz binlerce uçuş yolu analiz edildi. Bu veriler kullanılarak sivrisineklerin hareketlerini tahmin edebilen matematiksel bir model geliştirildi.
Araştırma, sivrisineklerin birden fazla duyusal ipucunu basit şekilde birleştirmediğini, aksine tamamen farklı bir uçuş stratejisi geliştirdiğini ortaya koydu.
Halk sağlığı açısından kritik önem taşıyor
Sivrisinekler, sıtma, dang humması ve Batı Nil virüsü gibi hastalıkların taşıyıcısı olmaları nedeniyle dünya genelinde büyük bir sağlık tehdidi oluşturuyor. Her yıl yüz binlerce insan bu hastalıklar nedeniyle hayatını kaybediyor.
Geliştirilen yeni modelin, sivrisineklerin ısı, nem ve farklı kokulara nasıl tepki verdiğini de tahmin edebileceği belirtiliyor. Bu sayede daha etkili ve hedef odaklı mücadele yöntemleri geliştirilebilecek.
Daha akıllı tuzaklar geliştirilecek
Araştırmacılar, elde edilen bulguların özellikle sivrisinek tuzaklarının tasarımında önemli bir rol oynayacağını vurguluyor. Yeni nesil tuzakların, sivrisinekleri daha uzun süre etkileyebilecek şekilde çoklu duyusal uyaranlar kullanması gerektiği ifade ediliyor.
Bilim insanlarına göre bu çalışma, yalnızca sivrisineklerle mücadelede değil, genel olarak haşere davranışlarının anlaşılmasında da yeni bir dönemin kapısını aralıyor.