Türkiye, sahip olduğu 694 milyon tonluk nadir toprak elementi (NTE) rezervi ile Çin'den sonra dünya genelinde ikinci sırada yer almaktadır. Özellikle Amerika Birleşik Devletleri ve Çin arasında yaşanan ticari gerilimler, Türkiye'nin bu önemli rezervini yeniden küresel gündeme taşımıştır. Savunma sanayisinden yeşil enerjiye, otomotivden yüksek teknolojiye kadar geniş bir kullanım alanına sahip olan bu elementler, ülkenin stratejik konumunu güçlendirme potansiyeli taşımaktadır.
DÜNYANIN EN BÜYÜK İKİNCİ REZERVİ TÜRKİYE'DE
Türkiye'nin nadir toprak elementi rezervi, Eskişehir'in Beylikova ve Sivrihisar ilçeleri arasındaki bir sahada bulunmaktadır. Yaklaşık 694 milyon ton olduğu tespit edilen bu rezerv, dünyada Çin'in 800 milyon tonluk "Bayan Obo" sahasından sonra en büyük ikinci rezerv olma özelliğini taşımaktadır.
Rezervin büyüklüğü 2010'lu yıllarda yürütülen çalışmalar sonucunda belirlenmiş ve keşfi 2022 yılında kamuoyuna duyurulmuştur. Bölgede 2023 yılında faaliyete geçen tesiste ilk etapta 1200 ton cevher işlenmesi hedeflenmektedir. İlerleyen dönemde ise yıllık üretimi 570 bin tona çıkaracak yeni bir endüstriyel tesisin daha kurulması planlanmaktadır.
NADİR TOPRAK ELEMENTLERİ NEDİR?
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın tanımına göre nadir toprak elementleri, kimyasal, manyetik ve optik olarak benzer özellikler gösteren 15 lantanit ile itriyum ve skandiyumun da eklenmesiyle oluşan toplam 17 elementlik bir gruptur. Bu elementler, kendi içlerinde ağır (Y, Eu, Gd, Tb, Dy, Ho, Er, Tm, Yb, Lu) ve hafif (Sc, La, Ce, Pr, Nd, Pm, Sm) olarak ikiye ayrılır. Gruplandırma, elementlerin atom numaralarına ve doğada bulunma sıklıklarına göre yapılır. Hafif nadir toprak elementleri doğada daha sık bulunmaktadır. "Nadir" sıfatı, bu elementlerin doğada az bulunmasından ziyade, cevherlerinin işlenerek kullanıma hazır hale getirilmesinin zorluğundan kaynaklanmaktadır. Bazı NTE'lerin doğada bulunma sıklığı krom, nikel, kurşun ve bakır gibi metallerden daha yüksektir.
STRATEJİK KULLANIM ALANLARI NELERDİR?
Nadir toprak elementleri, birçok yüksek teknoloji ürünü için vazgeçilmezdir. Başlıca kullanım alanları şunlardır:
-
Yenilenebilir Enerji: Rüzgar türbinlerinin ve elektrikli araç motorlarının üretiminde kullanılan kalıcı mıknatısların yapımında kritik rol oynar.
-
Savunma Sanayii: SİHA'lar gibi sistemlerde kullanılan çiplerde, lazer teknolojisinde ve roketler gibi akıllı mühimmatların üretiminde kullanılır.
-
Yüksek Teknoloji: Reaktör kontrolü, çelik üretimi, yonga teknolojisi ve uçak sanayisi gibi birçok farklı alanda vazgeçilmez bir bileşendir.
ENERJİ VE OTOMOTİV SEKTÖRÜ İÇİN ÖNEMİ
Türkiye’nin 2035 yılına kadar rüzgar enerjisi kurulu güç hedefine ulaşması için yaklaşık 11,7 kiloton kalıcı mıknatısa ihtiyacı olacağı öngörülmektedir. Bu ihtiyacın maliyetinin 882 milyon dolara kadar çıkabileceği tahmin edilmektedir.
Benzer şekilde, elektrikli araç sektöründe 2035'e kadar oluşacak kalıcı mıknatıs talebinin maliyetinin ise 1,5 milyar doları bulması beklenmektedir. Yerli üretim, bu yüksek maliyetleri önemli ölçüde azaltma potansiyeli taşımaktadır.
KÜRESEL TEDARİK ZİNCİRİ VE TÜRKİYE'NİN ROLÜ
Dünya genelinde NTE tedariki büyük ölçüde küresel üretimin yaklaşık yüzde 62'sini gerçekleştiren Çin'e bağımlıdır. Bu durum, küresel teknoloji ve enerji sektörleri için bir tedarik riski oluşturmaktadır.
Türkiye’nin sahip olduğu bu büyük rezerv, Çin'e olan bağımlılığa karşı önemli bir alternatif sunma potansiyeli taşımaktadır. Beylikova sahasındaki işleme tesisleriyle Türkiye'nin, küresel tedarik zincirinde dengeleyici bir rol üstlenmesi beklenmektedir.
Kaynak:AA