Birinci kültür miras Diyarbakır Surları… Birçok medeniyet tarafından kullanıldı… Kentin nadide miraslarından biri… 2015 yılında UNESCO Dünya Kültür Mirası listesine girdi…Tarihi MÖ 3000'e kadar uzanır…
İkinci kültür miras Hevsel Bahçeleri… Binlerce yıldır tarımsal alan olarak vardır…Dicle Nehri kıyısında yer alan verimli bir vahada uzanır… Tarım ve sulama sistemlerinin kadim tarihini göstermektedir… UNESCO Dünya Kültür Mirası listesindedir…
Üçüncü miras Zerzevan Kalesi… Tarihi 3000 yıl öncesine dayanır..., Asur Dönemine kadar gider… MS 3. yüzyılda Roma döneminde askeri yerleşim alanı olarak kullanıldı…
Zerzevan Kalesi, Roma İmparatorluğunun doğudaki en uç sınır garnizonuydu… Ayrıca dünyadaki son Mithras Tapınağı da bu kale alanı içerisinde gün yüzüne çıkarıldı… Halen UNESCO Dünya Mirası geçici listesinde yer alıyor….Bu eserin kalıcı listeye alınması için çalışmalar devam etmektedir…
Dördüncü miras Malabadi Köprüsü… MS 1147 yılında Artuklular tarafından inşa edildi… Mimarlık ve mühendislik teknikleri bakımından çok değerli bir eserdir… Bu özelliği nedeniyle halen UNESCO Dünya Kültür Mirası geçici listesinde yer almaktadır.
Bu önemli kültür mirasları hangi ilçe sınırları içerisinde yer alıyor…?
-Diyarbakır Kalesi, yani surları ve Hevsel Bahçeleri, (Sur İlçesinde)
-Malabadi Köprüsü (Silvan İlçesinde)
-Diyarbakır Ulu Camii (Sur İlçesinde)
-Dicle Köprüsü, Sur İlçesinde.
-Hilar Mağaraları, Ergani İlçesinde.
-Tarihi Hasan Paşa Hanı, Sur. ...
-Cemil Paşa Konağı Kent Müzesi, Sur İlçesinde.
-Gazi Köşkü, Sur İlçesinde
-Diyarbakır’ın tarihi ve kültürel mekanları nelerdir.?
Diyarbakır’da 683 Adet Kültür Varlığı Tespit Edildi
Diyarbakır’ın zengin kültürel varlıklarını tespit etmek, belgelemek ve geleceğe aktarmak amacıyla Diyarbakır Müze Müdürlüğü tarafından 2009 yılında yapılan çalışmalar kapsamında, çoğunluğu Sur ilçesinde olmak üzere farklı dönemlere ait cami, kilise, kale, han, ev, çarşı ve köprü olmak üzere 683 kültür varlığı tespit edildi.
Yürütülen tespit ve tescil çalışmalarında, 1 kale (5 bin 700 metre), 8 içkale (müze-valilik konağı), 61 dini mimari (cami-kilise), 58 su mimarisi (hamam, köprü, çeşme, değirmen), 13 eğitim yapısı (medrese ve okul), 9 ticari yapı (han ve çarşı), 57 sosyal ve resmi yapı (vakıf, dernek ve resmi daireler tarafından kullanılan yapılar), 443 sivil mimari (ev) ve 33 arkeolojik sit alanı olmak üzere 683 kültür varlığı belgelendi.
Titiz bir çalışma ile Sur İlçe merkezinde yapılan tespit tescil ve güncelleme çalışmaları kapsamında elde edilen veriler, 2 ciltlik kitap haline getirildi…
İşte kentin 683 kültür Envanteri
Diyarbakır Müze Müdürlüğü tarafından yürütülen tespit ve tescil çalışmalarında elde edilen veriler şöyle;;
1 kale (5 bin 700 metre uzunluğunda ),
8 İçkale külliyesi içerisinde bulunan Artuklu Sarayı-Amida Höyük- müze-valilik konağı
61 Dini mimari (cami-kilise),
58 su mimarisi (hamam, köprü, çeşme, değirmen),
13 eğitim yapısı (medrese ve okul),
9 ticari yapı (han ve çarşı),
57 sosyal ve resmi yapı (vakıf, dernek ve resmi daireler tarafından kullanılan yapılar),
443 sivil mimari (ev)
33 arkeolojik sit olmak üzere 683 kültür varlığı belgelenmiştir.
Diyarbakır merkez Sur ilçesinde bulunan bütün bu tarihi varlıkların kayıt altına alındığı, kentin tarihi ile ilgili tüm çalışmaların "Diyarbakır Kültür Envanteri" adı altında iki ciltlik bir kitapta toplandığı yetkililerce belirtiliyor…
156 yıl önce İl Envanteri çıkarılmıştı
Diyarbakır’ın çıkarılan envanteri günümüzden 156 yıl önce yani 1869 yılında çıkarılan il envanteri ile karşılaştırdığımızda bir hayli geriye gittiği, arada büyük farklar olduğu göze çarpıyor…
Peki Diyarbakır 1869 yılında ne durumdaydı… Bunu aşağıda belirteceğim rakamlar ile bugünkü rakamları karşılaştırdığınızda aradaki büyük farkı göreceksiniz…
Küçük bir ayrıntı vereyim… Mesela 1869 yılında kent henüz sur dışına taşmamış veya sur dışında tek tük yerler yapılmıştı…
Yani günümüzden 156 yıl önce sur içerisindeki Diyarbakır’ın çıkarılan envanterinde 4228 hane, 1840 dükkân 31 mağaza vardı. Günümüzde bu rakamın toplamı ise 683 tür…
Devam edecek : (1869 da Diyarbakır )