Peru’nun kuzey kıyısında yer alan Loma Negra arkeolojik alanında yapılan kazılarda, 1.500 yıllık yaldızlı bir bakır burun süsü gün yüzüne çıkarıldı.
Moche uygarlığına ait bu süs, kana susamış bir tanrı olarak bilinen Ai Apaec’i temsil ediyor.
Arkeolojik bulgu, hem sanatsal detayları hem de dinsel sembolizmiyle dikkati çekiyor.
BURUN SÜSÜ HANGİ TANRIYI TEMSİL EDİYOR?
Moche mitolojisinde Ai Apaec, düzeni sağlama ve yeniden kurma gücüne sahip yüce bir yaratıcı tanrı olarak kabul ediliyordu.
Sanatsal betimlemelerde genellikle insan yüzü, jaguar dişleri ve örümcek benzeri vücut yapısıyla tasvir ediliyordu. Elinde tumi adı verilen törensel bir bıçak ve kesilmiş bir insan başı bulunuyordu. Bu semboller, Moche toplumunda insan kurbanlarının dini bir ritüel olarak gerçekleştirildiğini gösteriyor.
ESERİN DETAYLARI NELER?
Burun süsü, 7 x 10 santimetre boyutlarında olup yaldızlı bir bakır levhadan yapılmış. Üzerinde turkuaz ve siyah yarı değerli taşlarla süslenmiş detaylar bulunuyor.
Taşlar, Ai Apaec’in gözlerini, küpelerini ve kemerini vurguluyor. Süs ayrıca büyük, gümüş bir burun parçasına iliştirilmiş ve bu sayede takılabilir bir obje haline getirilmiş.
Ai Apaec figürünün başındaki gümüş süs, Moche el sanatlarında tanrılara gösterilen önemi yansıtıyor.
ESERİN TARİHİ VE KONUMU NEDİR?
Moçikalar olarak da bilinen Moche halkı, MS 200-900 yılları arasında bugünkü Peru’nun kuzey kıyılarında yaşadı.
Loma Negra yerleşimi, bu medeniyetin Ekvador sınırına yakın önemli merkezlerinden biri olarak biliniyor.
1960’ların sonlarında bu bölgedeki mezarlardan yüzlerce altın, gümüş ve bakır obje yağmalandı. Ancak burun süsü de dahil olmak üzere birçok eser, sonradan New York’taki Metropolitan Sanat Müzesi koleksiyonuna bağışlandı.
MOCHELER NEDEN İNSAN KURBAN EDİYORDU?
Arkeolojik bulgular, Moche halkının tanrılarına saygı göstermek amacıyla insan kurban ettiğini ortaya koydu.
Bu ritüeller çoğunlukla savaş esirlerinin öldürülmesiyle bağlantılıydı. Ancak bazı araştırmalar, yüksek statülü aile bireylerinin de zaman zaman kurban edildiğini gösteriyor.
Ai Apaec’in elindeki kesik baş, bu ritüellerin sembolik bir temsilini oluşturuyor.
KURBAN RİTÜELLERİ VE ÖRÜMCEK SEMBOLİZMİ ARASINDAKİ İLİŞKİ
Moche ikonografisinde Ai Apaec, örümcek figürleriyle birlikte tasvir ediliyor. Uzmanlar bu ilişkinin nedenini tam olarak açıklayamasa da, örümceklerin avlarını ağla yakalayıp iç organlarını sıvılaştırma biçiminin, Moche toplumunun kurban gelenekleriyle benzerlik taşıdığı değerlendiriliyor. Bu benzetme, The Met tarafından da kaynaklarda dile getiriliyor.