Şevk, mutluluk ve fırtına
Gençlik, ah gençliğim benim!”
1915 yılında bu dizeleri yazan şair sadece 21 yıl yaşadı. Babasının doğduğu Rus işgali altında olan Kars'ın ilinin 44 km uzağındaki Digor ilçesinin Xerebe (Harabe, bugünkü Uzunkaya) köyünü hiç unutmadı.
Öleceğini anladığında yazdığı son şiiri;
Ve uzak Sibirya'nın karları içinde,
Issız taygalarda,
Kederle sonlandıracağım hazin dolu yolculuğumu,
Ve beni unutacak herkes…
Ferik Polatbekov, Kars'ın ilk Bolşevik devrimcisi olarak bilinir. Babası Egit, İrkutsk’ta Anna Kartaşova adlı bir Rus kadına aşık olur evlenir ve ondan 4 çocuğu olur.
Bu çocuklardan Nurê ve Ferik, Sovyet-Kürt tarihinin belki de en mümtaz portreleri arasına girer. Nurê, Sovyetler Birliği’nde yükseköğrenim gören ilk Kürt kadınlarından biridir. Ferik, Anna Kartaşeva adlı bir Rus annenin ve Egit adlı Ezîdî Kürt bir babanın çocuğu olarak, babasının sürgünde olduğu İrkutsk Oblastı'nda doğdu. Ancak 1907 yılında, Kars Digor'a ailece dönerek orada hayatına devam etti. Baso adlı bir erkek, Nurê ve Marusya adlı iki kız kardeşi vardı.
Ferik Polatbekov'un kişiliği ve edebi yapıtları 1970'li yıllarında Kürt folklor uzmanı Heciyê Cindî 1967 yılında yazdığı Hewari (Türkçe Çağrı) adlı belgesel tarihi romanında ailesinin yaşamını anlatmıştır. Akademisyen Dr. İsmet Konak, “Ferik Polatbekov: Hayatı ve Şiirleri” kitabında Ferik’in 10 şiirini ilk kez Türkçeye çevirdi.
Rus belgelerinde ismi Fyodor Lıtkin olarak geçer. Litkin, annesinin ilk eşinin soyadıdır. Fyodor da annesinin verdiği isimdir.
Görsel: Bolşevik-Kürt Ferik Polatbekov'a 1908-1909 eğitim yılında Rusya’da Tulun İlkokulu'nda verilen takdir belgesi.
Anne ve babasının ayrılmasıyla annesi Anna Ferik ve kardeşi Marusya'yı alarak Sibirya'ya döner. Ferik İrkutsk Gimnazyumu'nda (en başarılı öğrencilerin devam edebildiği lise düzeyinde özel bir okul) şiir ve Rus edebiyatı ile tanışır. Annesinin öldüğü 1915 yılında yayınlattığı ilk şiir kitabı Pesnya Yunosti (Gençlik Türküsü)'yi annesine adar.Digor'a kız kardeşini götüren Polatbekov, 1917 yılının Temmuz sonunda Sibirya'ya döner ve Olga adlı kadınla birlikte Tomsk şehrine yerleşirler. Burada Tomsk Üniversitesi Rus Filoloji Fakültesi'ne kaydolur. Eylül ayında Bolşeviklerin gazetesi olan Znamya Revolyutsi (Devrim Bayrağı) gazetesinde yazıları yayınlanmaya başladı.
Tomsk Sovyeti seçimlerinde en büyük parti seçilen Bolşeviklere karşı SR'ler, Menşevikler ve Demokrat Kadetler) gibi tüm diğer partiler birleşip, Sovyet karşıtı kendi iktidar ortaklıklarını kurdular. 1917 Ekim Devrimi'nin ardından Tomsk'ta Bolşevikler Sovyet iktidarını kurmak için mücadele etmektedirler. Bolşevizm karşıtları 15 Aralık 1917 tarihinde Tomsk Sovyeti toplantısını kundaklarlar. Ferik yangından zor kurtulur. Ferik Polatbekov ve Rus eşi Olga Semenovna Butina ile evlidir. Ferik Polatbekov, 21 yıllık ömrüne neler sığdırmadı ki! Şiirler yazdı, makaleler kaleme aldı, 1917 Sovyet devriminden önce Çarlık otokrasisine karşı mücadele etti, Sibirya Sovyet Cumhuriyeti’nde halk komiserliği yaptı ve Rus İç Savaşı’na katılıp 1917 Sovyet devrimine tanıklık etti. Ferik için hayat tam bir “fait accompli (oldubitti)” idi.
Kürt yazar Erebê Şemo ile birlikte Bolşeviklere yardım etti. Hiç şüphesiz Ekim Devrimi’ni bir “muhatara” olarak gören Kürtler de vardı. Mesela Cihangir Ağa ve Sadık Paşa… Aralık 1917’den itibaren Sovyet Rusya’da iç atmosfer değişmeye başlar. Devrimi karşıtı cenah, elinde “bıçkı” ile devrimcileri tehdit etmekteydi.
Çekoslovak Lejyonu antlaşma gereği Vladivostok üzerinden Amerika’ya ve oradan da Avrupa’nın batısına geçmeliydi. Ancak antlaşma ihlal edilmiş, lejyon ve Beyaz birlikler Mayıs 1918’de Kızıl Ordu’ya karşı saldırıya geçmişti. Ferik ve arkadaşları isyanı bastırmak için Sibirya Yüksek Komutası’nı teşkil etmişti. Ancak 5 bin kişilik Kızıl Ordu, isyan karşısında başarısız olmuş ve İrkutsk’u karşı-devrimcilere terk etmek zorunda kalmıştı. Akabinde çatışmalar Sibirya’nın büyük bölümüne yayılmıştı. Nitekim 22 Kasım 1918 tarihinde Yakutistan’ın Olekminsk kenti kırsalında Ferik’in içinde bulunduğu bir çadır, Beyaz birlikler tarafından ablukaya alınmış ve Bolşevik şair 21 yaşında katledilmişti. Ferik, “Geri Döner Miyim?” adlı şiirinde adeta akıbetiyle ilgili bir kehanette bulunmuştu.
“Hayatın ilkbaharının çalan şarkısıdır gençlik!
Kızgın bir güneştir uzak maviliklerde!
Şevk, mutluluk ve fırtına
Gençlik, ah gençliğim benim!”
Ferik Polatbekov, ‘Gençlik’ şiirini yazdığında henüz 18 yaşındaydı. Kars’tan İrkutsk’a uzanan hikâyesi, kısacak ömrüne sığdırdığı ardından 200’e yakın şiir bıraktı. Bunların arasında ilk şiir kitabının adı Gençlik Türküsü, uzun öykülerinden birinin adı da Êskandır.
Kaynakça: Akademisyen Dr. İsmet Konak, “Ferik Polatbekov: Hayatı ve Şiirleri” Bolşevik Devrimi 1 - Sovyet Rusya Tarihi 1917-1923 · Michael Bakunin çeviri: Pelin Siral İletişim Yayınları.