Dedem Abbas’ın Mardinkapı’da olan adı eywane Abbas olan kahvesinde arkadaşım Şehan meyvalı Ünal gazozu içiyoruz. Caddede Xalo Hüseyin yeni bir kaset koydu. Kahvede oturan ayrılmaz arkadaşlar Pineci Kaso, Berber Turan, Bakkal dolma Reco sohbetlerini aniden kestiler. Çay kaşığı sesleri, Peli cigara, benzin u çakmak taşi diye bağıran çocuğa bağırdılar. “zarok bêdeng bike” (sus çocuk) Türküyü Tahsin Taha söylüyordu.
Rabe cotyar dê hilo rabe
biçîne erdê çol û beyar
berê ji destê hewe cotyar
xelkê hemya nanê xwe xwar
Türkçesi
Kalk çiftçi, haydi kalk
Yeri ve tarlayı biç
Çiftçinin elinden
El alem ekmeğini yedi.
Türkünün Kürtçe nakarat bölümü herkese tanıdık geldi. Biraz düşününce Türkçesini buldular.
Beyaz gül, kırmızı gül
Güller arasından gelir
Yârım geymiş beyaz azye
Cuma namazından gelir.
Şehan’ın merak ettiği konu türküyü kim kimden aşırmıştı. Aradan yıllar geçince. Sohbetlerimizde sanatçı İbrahim Tatlıses’in “Yallah şoför yallah” şarkısının 1921-1972 yılları arasında yaşamış Iraklı Hesen Zirek’e, Hesen Cizîrî’in Ez Kevok im türküsünü müziğini Celal Güzelses’in “Hele Yar” türküsüyle beraber dinlerseniz benzer özelikler taşıdığını anlarsınız. Aynı coğrafyada yaşayan etnik kültürlerin birbirinden etkilenmesi normaldir. Ancak araya henüz ülkeler arasında telif hakkı anlaşması olmaması, bazı sanatçıların aldırış etmemesi, kim kimden aşırdı tartışmalarını bugünlere taşıdı.
Edlê neke wa neke
Yar yeman yar yeman
Edlê yeman yar yeman
Mala min xera neke
Dilo dilo dilo can
Türküsünü bilir misiniz? Nasıl bilmezsiniz! Asker ocağında söylediğinizi hatırlamıyor musunuz? Elinizde G3 tüfeği üstünüz yarı çıplak askeri palaskanızda sallanan kasaturanızla koştuğunuz günlere gelelim. Bölük komutanızın “yürüyüş kararı say” komutunun arkasından söylediğiniz, ilk olarak Sanatçı Ahmet Sezgin’in plağını yaptığı hangi türküydü?.
Ay akşamdan ışkıdır
Yaylalar yaylalar
Yüküm şimşir kaşıkdır
Dılo dılo yaylalar…
Durun biraz! hemen bana “Bir gün nizamiyede 3-5 nöbetçisiydim” diye askerlik anınızı anlatmayın… Yazımı bitireyim.
Ajda Pekkan’ı sever misiniz? Ben hayranıyım. 1978 yıllarında aldığım plakları koleksiyonumda hala durur. Emektar pikabımla hala misafirlerime kısa resitaller veririm. Ajda Pekkan’ın “Baksana Talihe" şarkısını bilirsiniz. Kim kimden aldı tartışmasına girmeden kim önce söyledi bir bakalım. 1960 yılında İranlı Kürt sanatçı Mercan (Marjan) tarafından Farsça-Kürtçe olmak üzere iki dilde okunan plağı yapıldı. Pekkan’ın 1970 yılında “Viens dans ma vie” adıyla Fransızca okuduğu şarkı daha sonra 1977 yılında “baksana talihe” adıyla Türkçeleştirildi. Türkçe sözlerini Müzisyen Fikret Şeneş'in yazdığı şarkının müziğini bazı kaynaklarda Ajda Pekkan’ın yaptığı yazarken bazılarında da aslen Cezayirli Fransız müzisyen John o'brien'in adından bahsediliyordu. Oysa gerçek öyle değildi ve bu halk şarkısını İranlı Kürt sanatçı Mercan (Marjan) tarafından 1963 yılında Fransa’da bir konserde okumuş, ardından Kai warner's Orient Express adlı grup Fly Butterfly adıyla Fransız bir aranje yapmıştı. John o'brien de sözleri değiştirip yazdığı şarkıyı o günlerdeki çalışma arkadaşı Ajda Pekkan’a hediye etmişti.
Yazıma yaşadığı dönemde Irak Bağdat Radyosu sanatçısı olan Tahsin Taha “rabe cotyar dê hilo rabe” türküsüyle başlamıştık. Gençler size Kürtçenin yassah olduğu 1970 lerde Diyarbekir Alipaşa mehlesinde toprak damlarında Bağdat Radyosu'ndan kaçak dinlediğimiz Dengbej Tehsîn Taha (1941-1995) ile tanıştırayım. Onun kısa yaşam öyküsüyle özetleyeyim. Tahsin Taha Mustafa Barzani’nin izinde bir politik yaşamı vardı. Kürtler arasında en çok bilinen eseri ey felek'tir. Türkçeye beyaz gül kırmızı gül diye uyarlanmış “rabe cotyar” isimli bir eseri olan bir müzisyen.
10 yaşımda bir gün teknoloji gelişecek onun türkülerini videoda yayınlanacağımızı düşünemezdim. Barzani aşiretinde Duhok’da dünyaya geldi. Henüz 16 yaşında iken bestelediği “Eşkere Nakim” adlı eseriyle müziğe adım attı. Dengbej Tahsîn Taha 1958'de Bağdat Radyosu'nda çalışmaya başlamış, daha sonra 1960'ta ise müzik öğretmeni olmuştur. Toplamda 8 albüm çıkartmış olan sanatçı "Ey Felek" başta olmak üzere "Bêrîvanê" ve "Rabe Cotyar" gibi şarkılarıyla tanınır. Tahsîn Taha 1941 yılında eğitimini Musul ve Bağdat'ta tamamlamıştır. 1970 yılında Bağdat’a giden Tahsin Taha 1974’te evlendi. ve dört çocuğu olur. Ey Felek isimli şarkısını üne kavuşmuş. Diyarbakırlı Eyşe Şan ile Bağdat vilayetindeki konserlerinde çok ilgi görmüşler. Halk konserlerinde izdiham yaşandırak devlet başkanı Saddam Hüseyin Kürtlere düşman olan Baas rejimi onu tutukladı. 1960’ta Bağdat Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi’ni kazanan Tahsin Taha, siyasi eylem ve etkinliklere katıldığı gerekçesiyle gözaltına alınır ve daha sonra üniversiteden uzaklaştırılır. 1963’te Ömer adındaki dayısıyla birlikte Baas rejimi tarafından tutuklanan Tahsin Taha, genel af ilan edilmesiyle bırakıldı. 1975’de Barzani öncülüğündeki hareket başarısız olunca “Ey Felek” isimli şarkısını kaleme alır.Müzik kariyerine 1994'te gittiği Hollanda'da devam etmiş, kanser tedavisi görmüş, 28 Mayıs 1995'te Amsterdam'da vefat etmiştir. I
Müziğin yanı sıra tiyatroya da büyük katkılar sunan Tahsin Taha, 1976-1979 yılları arasında “Şoreş”, “Robarê Jiyanê” ve “Deriyên Jiyanê” gibi önemli oyunlarda rol alır. Tahsin Taha, tiyatro gösterilerinde Selam Mehmud Edû, Subhî Koyî, Tehsîn Sabîr, Cewdet Mahmud, Kurdo Gelalî, Eshed Umer ve Amanc Yunus gibi sanatçılarla önemli başrolleri paylaşır.
Bağdat Radyosu arşivinde kayıtlı Tahsin Taha’nın 120’den fazla eseri vardır. Kürt müziği sadece bir sanat değil, aynı zamanda halkın hafızası ve direnişinin sesidir. Kürt müzik hafızasının en güçlü taşıyıcılarından biri olan Tahsin Taha’nın vefatının üzerinden 30 yıl geçti. Tahsin evini bir sanat merkezi haline getirerek halkın içinde yaşamış, gelecek nesillere unutulmayacak müzik mirası bırakmıştır. Tahsin Taha’yı hayatı, sadece bireysel müzisyen olarak algılamayınız. O, yaşamı boyunca müzik ve tiyatro eserlerinde Kürtçe stranların varlığını sürdüren bir müzisyendir.
Dengbej Tehsîn Taha’nın yaşama veda etmesinin üzerinden 30 yıl geçti. Yazımı Tahsin Taha’nın sesini duyduğunda geçmişin izlerinde donup kalan, gözleri dolan, ona eşlik eden yaşıtlarıma ithaf ediyorum.
Görseller: Seydi Bayram ve Sinan Kaya.