Osmanlı döneminin ünlü gezgini Evliya Çelebi, Seyahatnâmesi’nde Diyarbakır’a dair dikkat çekici bilgiler aktardı. Şehrin hem iç hem de dış kalelerinde yer alan ziyaretgâhlardan söz eden Evliya Çelebi, bazılarını ayrıntılı biçimde anlatırken bazılarını yalnızca isimleriyle kaydetti. Bu durum, Diyarbakır’ın bilinenin ötesinde çok sayıda ziyaret mekânına sahip olduğunu düşündürüyor.
EVLİYA ÇELEBİ’NİN ANLATTIĞI ZİYARETLER
Evliya Çelebi’ye göre Diyarbakır şehir merkezinde pek çok önemli ziyaret bulunuyordu. Bunlar arasında İçkale’deki sahabe kabirleri, kalenin dışında yer alan Hamza Baba türbesi, Rum kapısının dışındaki Azerbaycan kökenli Hazret-i Şeyh Rumi ziyareti ve Molla Aziz Muslihüddîn Lârî’nin türbesi yer alıyordu.
BELİRTİLENLERDEN DAHA FAZLA ZİYARET
Evliya Çelebi’nin “Diyarbekr’ün enderûn u bîrûnunda niçe ziyâret etdik. Ammâ meşhur-ı âfâk bunlar.” ifadesi, şehirde adını anmadığı başka ziyaretlerin de bulunduğunu ortaya koyuyor. Bu ifade, Diyarbakır’ın dönemin dini ve kültürel yaşamında ne kadar zengin bir merkez olduğunu gösteriyor.
SULTAN ŞEHMUS ZİYARETİ HAKKINDA BOŞ SAYFA
Evliya Çelebi, halk arasında Sultan Şehmus olarak bilinen “Ziyâretgâhı eş-Şeyh Hazret-i Zuli Sultan” başlığını Seyahatnâme’ye yazmış ancak bu sayfayı boş bırakmıştır. Bu durum, onun bazı ziyaretler hakkında bilgi toplayamadığını ya da daha sonra eklemeyi planladığını düşündürmektedir.
EVLİYA ÇELEBİ’NİN DİĞER ŞEHİRLERDEKİ ZİYARETLERİ
Ünlü seyyah sadece Diyarbakır’daki değil, ziyaret ettiği hemen her şehirdeki önemli türbe ve ziyaret yerlerini de kaleme almıştır. Özellikle İstanbul’daki ziyaretgâhlar, Seyahatnâme’de geniş yer tutmaktadır.
Bu kayıtlar, Evliya Çelebi’nin Diyarbakır’ın manevi mirasını belgeleyen ilk isimlerden biri olduğunu ortaya koymaktadır.
