Diyarbakır’ın tarihî surlarının ötesinde, yeraltında uzanan geçitler hem stratejik hem de kültürel geçmişe ışık tutuyor. Kentin yer altında bir aracın geçebildiği büyüklükte yer altı tünelleri olduğu çeşitli kaynaklarda yer alıyor.
Keçi Burcu’ndan Seyrantepe’ye kadar uzandığı belirtilen gizli bir kaçış tüneli, tarihsel bir olayla birlikte anılıyor.
İSKENDEROĞULLARI AİLESİ VE KONAK GEÇİDİ
Diyarbakır’da valilik yapmış olan İskender Paşa’ya ait konaktan, Fiskaya’ya uzandığı belirtilen bir yeraltı geçidi bulunuyor.
İskenderoğulları ailesinin üyeleri, bu geçidin aile bireyleri tarafından kullanıldığını ve geçmişte bu tünelleri kullanarak Fiskaya bölgesinde pikniğe gidildiği anlatılıyor.
TARİHSEL YERALTI AĞI HANGİ NOKTALARI BAĞLIYOR?
Şehirde bulunan yeraltı geçitlerinin, Fiskaya, Çiftkapı, Urfa Kapı ve Mardin Kapı gibi tarihi noktaları birbirine bağladığı belirtiliyor.
Ayrıca Meryem Ana Kilisesi ile Urfa Kapı arasında uzandığı iddia edilen bir tünelin, rahibeler tarafından gizlice kullanıldığı aktarılıyor. Bu yapının 3. yüzyıla tarihlendiği ifade ediliyor.
KEÇİ BURCU’NDAN SEYRANTEPE’YE GİZLİ GEÇİT
Yerel anlatımlara göre, Keçi Burcu’ndan başlayarak Seyrantepe’ye kadar uzanan geniş bir tünel hattı bulunduğu ifade ediliyor.
Bu geçidin, bir caddenin altına gizlenmiş olduğu belirtiliyor.
Tünel, halk arasında M.S. 639 yılında yaşandığı belirtilen bir kaçış hikâyesiyle gündeme geliyor.
MERYEM-İ DARA HANGİ TÜNELİ KULLANDI?
Tarihi kaynaklara göre, Diyarbakır hükümdarı Meryem-i Dara, şehrin düşmesi üzerine M.S. 639 yılında bu geçidi kullanarak Seyrantepe yönüne kaçtı.
Yanında servetini de götürdüğü belirtilen Dara’nın izlediği bu güzergâh, bugün betonla kapatıldığı iddia edilen bir tünelle ilişkilendiriliyor.
KANALİZASYON MU, STRATEJİK GEÇİT Mİ?
1949 yılında Diyarbakır’ı ziyaret eden gazeteci Cahit Beğenç, şehirde 30 kilometrelik bir kanalizasyon ağı bulunduğunu yazdı.
Aynı dönemde Belediye Başkanı Abdülkadir Cizrelioğlu, yer altındaki taş kayaların hendekler açılarak kanalizasyona dönüştürüldüğünü açıkladı. Ancak bu yapıların yalnızca kanalizasyon amaçlı mı kullanıldığı, yoksa stratejik geçişler için mi yapıldığı netleşmedi.
GİRİŞLER NE ZAMAN KAPATILDI?
Bazı kaynaklara göre, Olağanüstü Hal dönemi ve hendek olayları sırasında bu geçitlerin girişleri betonla kapatıldı. Günümüzde Keçi Burcu, Seyrantepe, Fiskaya, Urfa Kapı ve Mardin Kapı gibi noktalar arasında olduğu öne sürülen tünellerin büyük bölümü kullanılamaz durumda.
YERALTI GEÇİTLERİNİN TARİHİ ÖNEMİ
Tarihçilerin değerlendirmelerine göre, Diyarbakır’ın yeraltı geçitleri yalnızca altyapı amacıyla değil; kaçış, dini geçiş ve güvenlik amacıyla da kullanıldı.
Özellikle Meryem-i Dara’nın kaçışı, bu geçitlerin tarihsel önemini gözler önüne seren en bilinen örnek olarak kabul ediliyor.
