Diyarbakır’ın Sur ilçesinde yer alan Kuşdili Köşkü, 1904 yılında inşa edildiği tahmin edilen tarihi bir yapı olmasının yanı sıra bugün hâlâ çözülememiş bir sırla gündemde. Üzerindeki kitabede köşkü kimin ya da kimlerin yaptırdığına dair hiçbir bilgi bulunmuyor. Bu durum, köşkün geçmişine dair merakı daha da artırıyor.
L PLANIYLA İNŞA EDİLDİ
İki katlı ve L plan tipinde inşa edilen Kuşdili Köşkü, mimari detaylarıyla da dikkati çekiyor.
Yapının zemin katında biri iki kemerli olmak üzere iki eyvan yer alıyor. Batı tarafındaki eyvanda dikdörtgen bir havuz bulunuyor. Bu küçük havuzdan akan su, özel olarak yapılmış bir kanalla bahçedeki büyük havuza yönlendiriliyor. Eyvanın içinde yer alan nişler, köşkün zarif detaylarından sadece birkaçı.
Batıdaki eyvanın kuzey duvarında pencereye dönüştürülmüş iki boşluk bulunurken, güney duvarda yer alan kör pencere ise yapının orijinal dokusunu yansıtıyor.
Bu eyvanın üst örtüsü zamanla düz hale getirilmiş ve iç yüzeyi alçı ile sıvanmış.
İÇ MİMARİDE HEM ZERAFET HEM GİZEM
Zemin katın batısında yer alan diğer eyvan ise kırık kemerli yapısıyla dikkati çekiyor. Avludan daha yüksek bir kotta inşa edilen bu alan, yapıya farklı bir perspektif katıyor.
Üst katta bulunan odalar, tepe pencereleri ve duvarlardaki nişlerle hem görsel hem işlevsel bir bütünlük oluşturuyor.
Köşkün dış cephesinde kullanılan bazalt taşlar ve yer yer karşılaşılan “cıs” adı verilen alçı bezemeler, yapının estetik ve yerel mimariyle uyumunu güçlendiriyor.
Kemerli pencereler ise özellikle güneş ışığını içeri alma biçimiyle döneminin ötesinde bir tasarım anlayışı sergiliyor.
MİMARİSİ KADAR HİKAYESİ DE MERAK KONUSU
Fotoğraf: Diyarbakır Süryani Kültür Derneği
Kuşdili Köşkü’nün mimari zarafeti kadar, kimin tarafından yaptırıldığının bilinmemesi de onu özel kılıyor.
Ne kitabesinde, ne de dönemin kayıtlarında köşkün sahibi ya da mimarına dair herhangi bir bilgi yer almıyor.
Bu durum, köşkü adeta bir “tarihi bilmeceye” dönüştürüyor.
Bugün hem tarih tutkunlarının hem de mimari meraklılarının ilgisini çeken bu köşk, Sur ilçesinin tarihî zenginliğine farklı bir boyut katıyor.
Kuşdili Köşkü, Diyarbakır’ın saklı kalmış hazinelerinden biri olarak hâlâ keşfedilmeyi bekliyor.
NEDEN KUŞDİLİ
“Kuşdili Köşkü” adının kökenine dair de kesin bir bilgi bulunmuyor. Ancak, bazı kaynaklarda köşke neden bu adın verildiğiyle ilgili rivayetler bulunuyor.
Rivayetlere göre, Diyarbakır’a atanan Muharremzâde Bekir Efendi'nin İstanbul’dan getirdiği eşi, kentteki sıcaklardan yakınarak bu bahçeli köşkte dinlenme isteğinde bulunur. Kuşun diliyle şikâyet eden kişi benzetmesinden yola çıkılarak “Kuşdili Köşkü” adı verilmiş.
Yani halk arasında anlatılan bu hikâye, köşkün adının mecazi anlamıyla “sıcaklarda rahatsızlığını kuş gibi dile getiren” kişiyle bağlantılı olduğunu öne sürer.
Ancak bu rivayet resmî veya yazılı belgeye dayanmamaktadır.
