Osmanlı arşivlerinde yer alan belgelerde, 1840’lı yılların başında Cizre’de başlayan Bedirhan Bey isyanının, kısa sürede Van, Revanduz, Siirt ve Diyarbakır gibi birçok bölgeye yayıldığı ifade ediliyor.
Osmanlı Devleti'nin bu harekete karşı aldığı tedbirlerin, Kürt emirliklerinin yapısında köklü değişikliklere neden olduğu kaydedilerek, bu süreçte yaşanan gelişmelerin, bölgenin idari ve askeri düzeninde uzun vadeli etkiler yarattığı anlatılıyor.
BEDİRHAN BEY’İN GÜÇLENME SÜRECİ
Bedirhan Beyin, 1840’ların başında sadece Cizre’de değil, Van, Revanduz, Siverek, Siirt, Sincar ve Diyarbakır gibi bölgelerde de nüfuz kazandığı ve Musul çevresindeki karışıklıkları bastırdıktan sonra Urmiye’ye kadar ilerlediği ifade ediliyor.
Bu dönemde, ''Kürdistan’'ın büyük bir kısmında etkili olan tek Kürt beyi haline geldiği belirtilirken, İran Şahının, dikkatini çeken Bedirhan’a değerli hediyeler gönderdiği bildiriliyor.
OSMANLI YÖNETİMİNİN TEPKİSİ
''Osmanlı Devletinin, Bedirhan Bey’in bağımsız hareket etmesinden rahatsız olduğu, bölgenin Musul’a bağlandığı ve yeni bir idari yapılanmaya gidildiği'' ifade edilerek, Musul Valisi’nden gelen uyarıların, Bab-ı Âli’de etkili olduğu ve Bedirhan Beyin, Diyarbekir’e doğrudan bağlanmak istediği, ancak bu talebinin reddedildiği bildiriliyor.
AVRUPA’NIN TEPKİSİ VE OSMANLI HAREKÂTI
Nasturilerle yaşanan çatışmanın, Avrupa kamuoyunda tepkiyle karşılandığı, İngiltere ve Fransa'nın Osmanlı'dan Bedirhan Bey’in cezalandırılmasını istediği, Fransız elçiliğinin, Hariciye Nazırı Ali Paşa’ya mektup yazarak duruma müdahale edilmesini talep ettiği ifade edilerek, Osmanlının, Müşir Osman Paşa’yı görevlendirerek askeri harekât başlattığı, Diyarbekir, Erzurum, Musul ve Şam eyaletleriyle yazışmalar yürütüldüğü bildiriliyor.
TESLİMİYET SÜRECİ VE KUŞATMA
Bedirhan Beyin Musul’daki İngiliz konsolosu aracılığıyla Osmanlı ile anlaşma girişiminde bulunduğu kaydedilen belgelerde, ancak Bab-ı Âli'nin, kayıtsız şartsız teslimiyet istediği belirtiliyor.
1847 yılında Osmanlı birlikleri tarafından başlatılan operasyon sonucunda Cizre’de ağır bir yenilgi yaşandığı kaydediliyor.
Bedirhan'ın, Orak Kalesi’ne çekildiği, İran’a sığınma girişiminin başarısız olduğu ve 30 Haziran 1847’de teslim olduğu bildiriliyor.
SÜRGÜN VE KÜRT EMİRLİKLERİNİN TASFİYESİ
Bedirhan Beyinğü, İstanbul’a götürüldü ve kısa bir süre sonra ailesiyle birlikte Girit Adası’na sürgün edildiği ifade edilerek, bu isyanının, Osmanlı’nın Kürt beylerine yönelik sert müdahalelerinin başlangıcı olduğu kaydediliyor.
Bedirhan sonrası Kürt emirliklerinin birer birer tasfiye edildiği ve merkezi otoritenin pekiştirildiği, bu durumun, bölgedeki aşiret yapısı ve Osmanlı’ya olan bağlılık biçiminde kalıcı değişimlere neden olduğu ifade ediliyor.