Tarihi belgelerde yer alan bilgilere ve Diyarbakır'ı ziyarete gelen seyyahların anlatımlarına göre, Diyarbakır’da karpuzun yanı sıra kavun yetiştiriciliği de yüzyıllar boyunca tarımsal faaliyetlerin önemli bir parçası oldu.
Osmanlı döneminde şehre gelen seyyahlar, bu meyvelerin boyutları, lezzeti ve üretim biçimleri hakkında çeşitli gözlemlerde bulundu. Bu anlatımlar, Diyarbakır tarımının tarihsel değerini gözler önüne seriyor.
KAVUNLAR PADİŞAHA SUNULUYORDU
Polonyalı seyyah Simeon, Diyarbakır’ın ünlü kavunlarının padişaha gönderildiğini ifade ediyor. 17. yüzyılda kaleme aldığı notlarda, büyüklükleri ve tatlarıyla dikkati çeken bu meyvelerin saraya ulaştırıldığını belirtiyor.
DİCLE KIYISINDAKİ EKİM BİÇİMİ
Osmanlı coğrafyacısı Kâtip Çelebi, Cihannüma adlı eserinde, Dicle Nehri kıyısındaki taşlı ve kumlu topraklara kavun ekildiğini ifade ediyor.
Diyarbakır tarımıyla ilgili kaleme aldığı notlarında, sular çekildiği kumluklara bir avuç güvercin gübresiyle karıştırılan çekirdeklerin toprağa gömüldüğünü belirtiyor. Bu yöntemle elde edilen kavunların çok lezzetli olduğunu yazdı.
EVLİYA ÇELEBİ BOSTANLARI NASIL TASVİR ETTİ?
Evliya Çelebi de benzer şekilde, halkın ilkbaharda ailece Dicle kıyısına giderek çadır kurduğunu ve kavun-karpuz gibi meyveler yetiştirip gelir elde ettiğini aktardı.
Anlatımlara göre bostanlar, geleneksel yaşamın önemli bir parçasıydı.
KAVUNLARIN BOYUTU SEYYAHLARIN DİKKATİNDEN KAÇMADI
19. yüzyılda Diyarbakır’a gelen J. Usser, çevresi bir metreyi aşan kavunlar gördüğünü yazdı.
A. Dupré ise ortalama bir atın yalnızca iki karpuz taşıyabileceğini belirtiyor.
ÜZÜM BAĞLARI VE MEYHANE GELİRİ DİKKAT ÇEKİYOR
1540 yılına ait verilere göre, şehirdeki meyhaneden elde edilen yıllık gelir 270 bin akçeye ulaştı. Bu durum, üzüm bağlarının fiziki yerleşimde önemli bir yer tuttuğunu gösteriyor.
NIEBUHR’UN ÇİZİMİNDE BAHÇELER GENİŞ YER KAPLIYOR
1766 yılında Diyarbakır’ı ziyaret eden C. Niebuhr da surların dışındaki bahçe ve bağlara şehir planında geniş yer verdi.
Bu çizim, dönemin tarımsal düzeni hakkında görsel bir kaynak niteliği taşıyor.