Diyarbakır’da Roma İmparatorluğu’nun doğudaki son askeri garnizonu olarak bilinen Zerzevan Kalesi, yürütülen kazı ve restorasyon çalışmalarıyla bir kez daha dikkatleri üzerine çekiyor. Çınar ilçesine 13 kilometre uzaklıkta, Demirölçek Mahallesi yakınlarında kayalık bir tepe üzerinde yer alan tarihi kalede hem arkeolojik kazılar hem de kapsamlı koruma çalışmaları eş zamanlı olarak sürdürülüyor.
124 metre yüksekliğindeki stratejik konumuyla öne çıkan Zerzevan Kalesi, dünyada askeri yerleşim içerisinde ortaya çıkarılan son Mithras Tapınağı’na ev sahipliği yapmasıyla da ayrı bir öneme sahip. Yılın 12 ayı boyunca devam eden bilimsel kazılar, Roma döneminin askeri, dini ve sosyal yaşamına dair önemli bulgular sunuyor.
TARİHİ YAPILAR TEK TEK GÜN YÜZÜNE ÇIKIYOR
2014 yılında başlatılan kazı çalışmalarında bugüne kadar bin dönümlük alanda çok sayıda yapı ve eser ortaya çıkarıldı. Yaklaşık 15 metre yüksekliğinde ve 1200 metre uzunluğundaki sur kalıntıları, 21 metre yüksekliğindeki gözetleme ve savunma kulesi, kilise, yönetim binası, konutlar, tahıl ve silah depoları, kaya mezarları, su kanalları ve 63 su sarnıcı bunlardan sadece bazıları.
Ayrıca 400 kişinin sığabileceği yer altı sığınağı, gizli geçitler, yer altı kilisesi ve Roma döneminin gizemli inançlarından Mithras dinine ait yer altı tapınağı da kazılarla ortaya çıkarılan önemli yapılar arasında yer alıyor. Bu alanların, dönemin gizli dini törenleri için kullanıldığı ve özel misafirlerin ağırlandığı bölümler içerdiği belirtiliyor.
RESTORASYON ÇALIŞMALARI DEVAM EDİYOR
Asırlık kalede kazı çalışmalarının yanı sıra restorasyon faaliyetleri de hız kesmeden sürüyor. Tarihi yapının korunması amacıyla güney kule ve büyük kilisede başlatılan restorasyon çalışmaları, 35 kişilik uzman bir ekip tarafından yürütülüyor. Çalışmalarda, yapıların özgün dokusunu korumaya yönelik capping, güçlendirme ve enjeksiyon uygulamaları gerçekleştiriliyor.
Bu yöntemlerle, üst örtüsünü kaybetmiş duvarların korunması sağlanırken, çatlaklar ve zayıf noktalar tarihi dokuya zarar vermeden güçlendiriliyor.
GELECEK YIL YENİ ALANLARDA ÇALIŞMA BAŞLAYACAK
Kazı Heyeti Başkanı Prof. Dr. Aytaç Coşkun, bu yıl itibarıyla kazı ve restorasyon çalışmalarının birlikte yürütüldüğünü belirtti. İlk etapta güney kule ve büyük kilisede restorasyona başlandığını ifade eden Coşkun, bu çalışmaların tamamen mevcut yapıları korumaya ve görünür kılmaya yönelik olduğunu söyledi.
Zerzevan Kalesi’nde en üst düzey teknolojik yöntemlerin uygulandığını vurgulayan Coşkun, çalışmaların Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın “Geleceğe Miras Projesi” kapsamında yürütüldüğünü aktardı. Önümüzdeki yıldan itibaren yer altı kilisesi, Mithras kutsal alanı, Arsenal ve surlarda da restorasyon çalışmalarının başlayacağını ifade eden Coşkun, projelerin tamamlandığını ve uygulama aşamasına geçileceğini dile getirdi.
2020 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne dahil edilen Zerzevan Kalesi, yapılan çalışmalarla birlikte Diyarbakır’ın en önemli kültür ve turizm merkezlerinden biri olma yolunda ilerliyor. Yerli ve yabancı turistlerin yoğun ilgi gösterdiği tarihi kale, her yeni bulguyla geçmişin gizemini günümüze taşımaya devam ediyor.
