Diyarbakır, tarih boyunca farklı inançların ve etnik yapıların bir arada yaşadığı, hoşgörü kültürünü koruyan önemli şehirlerden biri olarak öne çıkıyor.
Müslümanlar, Hıristiyanlar, Ermeniler, Yahudiler ve çeşitli mezhepler, uzun yıllar boyunca bu kadim şehirde yan yana yaşamayı sürdürdü.
Coğrafi konumu ve iklim koşulları nedeniyle birçok uygarlığa ev sahipliği yapan Diyarbakır, her dönemde stratejik önemini korudu.
VALİNİN PROTESTANA TEPKİSİ
Diyarbakır Salnamesi'nde yer alan bilgilere göre, 19. yüzyılda şehirde faaliyet göstermeye başlayan Protestan misyonerlere bazı yöneticiler tepki göstermeye başladı. Ancak bu tepkiler, diplomatik süreçlerin devreye girmesiyle fazla uzun sürmedi.
Protestan din adamlarının, kentte karşılaştıkları tepkilerin ardından İstanbul’daki çeşitli sefaretlere başvurarak misyonerlik faaliyetlerinin güvence altına alınması için baskı oluşturulmasını talep ettiği kaydediliyor.
Diyarbakır’daki Protestan papazın şikâyetlerini dikkate alan konsoloslukların, Osmanlı merkezi yönetimine diplomatik kanallardan girişimlerde bulunduğu ifade ediliyor.
Bu girişimlerin ardından, misyonerlik faaliyetlerine karşı tepki gösteren bazı yerel yöneticilerin görevden alınmasının sağlandığı kaydedilerek, görevden alınanlar arasında dönemin Diyarbakır Valisinin de bulunduğu belirtiliyor.
Hristiyan misyonerlerle yaşanan sorunların artması üzerine tepkisini dile getiren Diyarbakır Valisi'nin, Protestan Papaz Stefan’ın şikâyeti ve İngiliz Konsolosunun b askısıyla görevden alındığı kaydediliyor.
Bu gelişmenin, dönemin diplomatik dengeleri ve yabancı misyonerlik faaliyetlerinin Osmanlı bürokrasisi üzerindeki etkisini gözler önüne serdiği ifade ediliyor.
Amerikan Misyoner Teşkilatı BOARD’ın günlüklerine göre, 1854 yılı sonbaharında W.R. Holmes, İngiliz Konsolosu olarak Diyarbakır’a atandığı ve aynı kaynaklarda, bu dönemde kurumsallaşma aşamasında olan Protestan misyonerlerinin İngiliz Konsolosluğu tarafından açık biçimde desteklendiği de belirtiliyor
