Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminde Güneydoğu Anadolu bölgesinde yaşanan siyasi hareketlilik, çeşitli silahlı grupların ortaya çıkmasına neden oldu.
Arşivlerden gün yüzüne çıkan bir fotoğraf, Diyarbakır’da Dicle Nehri kıyısında bir mağarada toplanan ve suikast planları yaptığı belirtilen Mardinli Mardo liderliğindeki bir grubun varlığını ortaya koyuyor.
MAĞARADA TOPLANAN GRUP VE YEMİN TÖRENİ
Fotoğrafta yer alan kişiler, dönemin kıyafetleriyle silahlı halde bir mağara içinde görülüyor.
Arşiv notlarına göre, bu fotoğraf Dicle Nehri’ne bakan, eski sanat okulu binasının alt kısmında bulunan bir mağarada çekilmiş. Burada bir araya gelen grubun liderliğini yaptığı belirtilen kişi “Mardinli Mardo” olarak kayıtlarda geçiyor.
KOMİTECİLİK FAALİYETLERİ VE BÖLGEDEKİ ETKİLERİ
Fotoğraf: Çeteye yönelik düzenlenen operasyonda ele geçirilen silah, ve patlayıcılar
Arşiv bilgilerine göre, Mardo ve adamlarının, dönemin siyasi atmosferinden yararlanarak çeşitli suikast planları yaptığı ve bu amaçla gizli yemin törenleri düzenlediği iddia ediliyor.
Grup, dönemin Osmanlı otoritesine karşı illegal faaliyetler yürüten komitacılar arasında yer aldı.
Söz konusu oluşumun Diyarbakır merkezli olduğu ve bölgedeki bazı ayaklanmalarla doğrudan ya da dolaylı temasları bulunduğu, arşiv belgelerinde yer alıyor.
TARİHİ BELGELERDE MARDİNLİ MARDO
Mardinli Mardo ismi, bazı Osmanlı belgelerinde ve dönemin güvenlik raporlarında “silahlı çete lideri” olarak geçiyor.
Net kimliği tam olarak aydınlatılamasa da, bölgedeki karışıklık dönemlerinde aktif olduğu belgelenmiş durumda.
Fotoğrafta yer alan kişilerin tamamı tanımlanamasa da, bazı isimlerin daha sonra çeşitli olaylarla ilişkilendirildiği, dönemin raporlarında not edilmiş.
GÜNÜMÜZE YANSIYAN ARŞİV DEĞERİ
Söz konusu fotoğraf, bölge tarihine ışık tutması açısından önemli bir belge niteliği taşıyor. Diyarbakır’daki arşiv ve yerel kaynaklarda bulunan bu tür belgeler, Osmanlı'nın son dönemindeki sosyal-siyasi yapıyı anlamada değerli ipuçları sunuyor.
