Modern çağda çevre koruma önlemleri önem kazansa da, tarihi belgeler, Diyarbakır’ın bu konuda çok daha eskiye dayanan bir geçmişe sahip olduğunu gösteriyor. 1869 yılına ait Diyarbakır salnamesi, şehrin doğayı ve halk sağlığını korumaya yönelik aldığı dikkati çekici kararları ortaya koyuyor.
Belgelerde, özellikle kimyevi usullerle balık avlayanların cezalandırıldığı hüküm yer alıyor. Bu uygulamayla doğal dengenin bozulmasının önüne geçilmeye çalışılırken, resmi devlet belgelerinde geçen bu yasağın, çevre bilincine verilen önemi gözler önüne serdiği ifade ediliyor.
CENAZE YERİ, HASTALIK YAYILMASI VE SU KİRLİLİĞİNE ÖNLEM
Salnamelerde yer alan diğer dikkati çekici uygulamalar arasında, cami, kilise ve ev çevresine cenaze gömülmesinin yasaklanması da bulunuyor.
Bu yasak, hem dini yapılar hem de yerleşim alanlarının hijyenini korumayı amaçlıyordu.
Ayrıca bir mahallede hayvan hastalığı çıktığında bunun hemen yetkililere bildirilmesi ve halka duyurulması zorunluydu. Bu tür tedbirlerle halk sağlığının korunmasına yönelik ciddi bir mekanizma kurulmuştu.
HAYVANLARIN KORUNMASINA DAİR EMİRLER
Hayvanlara yönelik de koruyucu düzenlemeler yapılmıştı. Hayvanların gereksiz yere öldürülmesinin önüne geçmek için özel tenbihnameler yayımlanmış, avcıların izin belgesi (tezkire) olmadan av yapmaları yasaklanmıştı.
Çoban köpeklerinin korunmasına dair alınan önlemler de dikkat çeken diğer emirler arasında yer alıyor.
Bu uygulamaların, sadece insan sağlığını değil, tüm canlı yaşamını önemseyen bir yönetim anlayışını benimsediği belirtiliyor.
NEHİRLER TEMİZLENDİ, ARAZİ ÜRETİCİYE VERİLDİ
Nehir ve bataklıkların ıslah edilerek ziraate elverişli hale getirilmesi de belgelerde öne çıkan bir diğer konu.
Bu çalışmalar sayesinde ortaya çıkan arazilerin ücretsiz olarak çiftçilere devredildiği belirtiliyor.
Çevrenin ıslah edilmesiyle hem doğal yaşamın korunması hem de tarımın geliştirilmesinin hedeflendiği kaydediliyor.
PİS SU SORUNU 1893’TE RAPORLANMIŞ
2 Haziran 1893 tarihli keşif defteri ise şehir içinde akan ve çevreye zarar veren pis suların kapatılması için yapılan çalışmaları belgeliyor. Aynı zamanda taşkınlara karşı nehir kenarına bent yapılması yönünde emir çıkarıldığı da belgelerde yer alıyor.
Belgelerin, su kaynaklarının kontrol altına alınarak çevreye zarar vermemesi için atılan adımları kayıt altına aldığı ifade ediliyor.
DİYARBAKIR’IN UNUTULAN EKO TARİHİ
Diyarbakır’ın 19. yüzyılda çevre konusunda ne kadar ileri düşünceye sahip olduğu kaydediliyor.
Bugün çevre dostu politikaların önemi konuşulurken, geçmişte bu şehirde doğa ve canlı yaşamına yönelik alınan önlemler hayranlık uyandırıyor.
Belgelerde yer alan uygulamalar, Diyarbakır’ın sadece tarihi ve kültürel mirasıyla değil, çevre duyarlılığıyla da öne çıktığını bir kez daha kanıtlıyor.