Diyarbakır, yalnızca Türkiye’nin değil, tüm dünyanın en eski yerleşim merkezlerinden biri olarak kabul ediliyor. 13 bin yıl öncesine uzanan tarihiyle bu kadim şehir, arkeolojik bulgular ışığında insanlık tarihinin önemli aşamalarına ev sahipliği yapmış bir merkez konumunda.
İNSANLIĞIN İLK ADIMLARI DİYARBAKIR’DA ATILDI
Diyarbakır yakınlarında bulunan Hallan Çemi, M.Ö. 11.000 yılına tarihleniyor. Burası, insanların avcı-toplayıcılıktan yerleşik yaşama geçiş sürecine dair bilinen en eski örneklerden biri olarak gösteriliyor.
Bismil ilçesi sınırlarındaki Körtiktepe ise, M.Ö. 10.000 yılına dayanan geçmişiyle neolitik döneme ait önemli sosyal, dini, ticari ve sanatsal yaşam izlerini taşıyor.
Prof. Dr. Vecihi Özkaya'ya göre, Körtiktepe benzerlerinden farklı olarak ilk şehir modeli özellikleri taşıyan bir yerleşim örneğidir.
TARIM VE YERLEŞİK HAYATIN İLK ORGANİZE ÖRNEĞİ: ÇAYÖNÜ
Ergani ilçesindeki Çayönü, M.Ö. 8000 yılına tarihleniyor. Bu alan, buğday tarımı, hayvancılık ve kalıcı mimari yapıların ilk kez düzenli biçimde ortaya çıktığı yerlerden biri olarak gösteriliyor. Ayrıca burada köpeklerin evcilleştirildiği ve üretim ekonomisine geçişin başladığı, arkeolojik olarak kanıtlanmış durumda.
DÜNYANIN İLK BUĞDAYI VE İLK ŞARABI
Diyarbakır’ın Karacadağ bölgesinde, bilinen ilk buğday türü olan Einkorn buğdayının ortaya çıktığı tespit edildi.
Pennsylvania Üniversitesi'nden Dr. Patrick McGovern’a göre, bölgedeki yabani üzümlerden elde edilen ilk şarap da yine bu coğrafyada üretildi.
Bu veriler, Diyarbakır’ın tarım ve şarapçılık tarihi açısından da öncü olduğunu gösteriyor.
DİYARBAKIR’A GELEN İLK MEDENİYET HANGİSİYDİ?
Diyarbakır tarih sahnesine Hurriler ile adım attı. M.Ö. 3000’li yıllardan itibaren bölgede egemenlik kuran Hurriler, bilinen ilk medeniyet olarak kayıtlarda yer alıyor. Onları sırasıyla Mitanniler, Asurlular ve Urartuların takip ettiği belirtiliyor.
DİYARBAKIR TARİHİNDE ÖNE ÇIKAN UYGARLIKLAR
Diyarbakır'ın, toplamda 33 medeniyete ev sahipliği yaptığı ve bunlar arasında Persler, Makedonyalılar, Romalılar ve Bizans İmparatorluğu gibi güçlü yönetimlerin yer aldığı belirtiliyor.
Diyarbakır bir dönem Akkoyunluların başkenti de oldu.
Kadim kentte, 639 yılında Müslümanların fethiyle başlayan süreçte ise Emeviler, Abbasiler, Artuklular, Selçuklular ve son olarak Osmanlılar bölgede hüküm sürdü.
BU TARİH, KÜLTÜREL MİRASA DÖNÜŞTÜ
Diyarbakır’ın tarihsel kronolojisi, günümüzde somut bir kültürel miras olarak şehrin yapılarında görülebiliyor. Camiler, medreseler, köprüler ve yollar; binlerce yıllık geçmişin günümüzdeki temsilcileri olarak yerlerini koruyor.
GEÇMİŞLE BUGÜNÜ BİRLEŞTİREN ŞEHİR
Diyarbakır’da gezerken yalnızca tarihi yapılar değil, insanlık tarihine yön veren ilk yerleşim, tarım ve üretim izleriyle de karşılaşmak mümkün. Şehir, geçmişiyle bugünü buluşturan canlı bir tarih alanı niteliği taşıyor.
