Diyarbakır 1.500 yılı aşkın süre önce, Kudüs'e giden Hristiyan hacılar için hac konaklama merkeziydi
Hristiyanlarca kutsal bir şehir olan Diyarbakır, yüzyıllar boyunca etnik ve dinsel mozaiğini koruyan ve hoşgörüden uzaklaşmayan kadim bir kent. 9 bin yıl süresince yaşamın kesintiye uğramadığı dünyanın ender kentleri arasında yer alan
kadiM kentte Müslümanlar, Hıristiyanlar, Ermeniler ve Yahudiler, değişik mezhepler, tarih boyunca içiçe yaşadı.
KUDÜS'E GİDENLERİN DURAĞI
Dağkapı'da Grekçe yazılan bir yazıda, Dağkapı civarında yaklaşık bin 500 yılı aşkın süre önce bir hanın olduğundan bahsediliyor.
Grekçe (Yunan dili) yazıda şu ifadeler yer alıyor:
''Adlarını kitapta bulacağınız kişilerin verdikleri paralarla Diyakos Appios’un çabaları sonucu yapılmış Han. Yapan taşçı ustası Paulos tarih 449.'''
Kitabede belirtilen söz konusu yerin Hristiyan hacıların konuk edildiği bir hana ait olduğu anlaşılıyor. Kudüs'e gitmek için kervanlarla yola çıkan Hristiyan hacı adayları geldikleri Diyarbakır Dağkapı yakınlarındaki handa konaklıyorlardı. Burada birkaç gün dinlenen hacı adayları daha sonra yine kervanlarla Kudüs'e doğru yola çıkıyorlardı.
Kudüs’e gidip ibadetlerini yapan Hristiyan hacı adayları yine dönüşte de Dağkapı yakınlarında olduğu belirtilen hac konaklama merkezine gelerek mola veriyorlardı.
DİYARBAKIR DİNLERİN KUTSAL KENTİ
İslamiyet öncesi Şemsiler, Yahudiler ve Hristiyan dinine bağlı insanların yaşadığı Diyarbakır'da Hıristiyanlar da beş ayrı mezhebe ayrılmışlardı. Bunlar Gregoryen (Ermeni), Yakubi (Süryani Kadim), Ortodoks (Rum), Asuri (Nasturi) ve Keldani mezhepleriydi.
Hıristiyanlığı ilk kabul eden topluluk olarak bilinen ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yaşayan Süryaniler için de Diyarbakır önemli bir kentti. V. yüzyıldan sonra Süryani Ortodoks Kilisesinden ayrılan Nasturiler, Keldaniler ve Melkitlerin yanı sıra Rumlar ve Ermeniler de Diyarbakır’da yaşadılar.
Ortodoks, Katolik, Protestan, Gregoryen gibi hemen hemen tüm Hıristiyan mezhepleri yüzyıllar boyunca Diyarbakır’da kendisini temsil etme imkanını buldu.
Diyarbakır’da Süryani, Keldani, Nasturi, Ermeni ve Rumların ibadet ettiği 22 kilisenin bulunduğundan söz ediliyor. Ancak günümüzde bu kiliselerin bazıları tamamen yıkılırken, bazıları da açık ve günümüzde de ibadetlerini sürdürüyor.
AMED'DEN KATILANLAR İLK SIRADA
Miladın 1. yüzyılının ortalarında Hz. İsa’nın 70 öğrencisinden biri olan Adey'in Diyarbakır'a Hristiyanlığı getirdiği belirtiliyor.
Adey'in ölümünden sonra öğrencisi Agey, Eğil, Lice, Silvan, Harput ve Mardin'e
Hristiyanlığı yaydığı ve 313 yılında imzalanan Milano Fermanı ile Hristiyanlığın, Roma İmparatorluğu’nun resmi dini haline geldiği kaydedilirken, 23 Mayıs-19 Haziran 325 tarihleri arasında İznik Konseyi toplandığı kaydediliyor.
İznik Konsili’ne, Amed (Diyarbakır) bölgesinden katılanların sayısının azımsanmayacak sayıda olduğu dikkati çektiği ifade ediliyor.
Haber / Eyüp Kaçar