Deniz kestaneleri, dikenli görünümleriyle masum bir gelgit canlısı gibi dursa da, iç dünyaları hayal edilenden çok daha karmaşık.
Yeni bir bilimsel araştırma, bu canlıların merkezi bir beyin yerine, vücutlarının tamamına yayılmış karmaşık bir sinir ağına sahip olduğunu ortaya koydu.
Uzmanlar, bu durumu “tamamen beyinli” bir organizma olarak tanımlıyor.
SİNİR AĞI BAŞTAN SONA BEYİN GİBİ ÇALIŞIYOR
İtalya'daki Stazione Zoologica Anton Dohrn'dan gelişim biyoloğu Periklis Paganos liderliğindeki ekip, mor deniz kestanelerinin (Paracentrotus lividus) larvadan yetişkin forma geçiş sürecini incelerken beklenmedik bir keşfe imza attı.
Deniz kestanelerinin genç yetişkinlik evresinde, vücut boyunca yayılmış karmaşık ve çeşitli nöron türlerine sahip olduğu anlaşıldı.
Bu nöronların, klasik anlamda bir beyin olmamasına rağmen, merkezi sinir sistemi gibi işleyen bir yapıyı ortaya koyduğu belirtiliyor.
İNSANLA BENZER SİSTEMLER
Araştırma ekibi, gelişim sürecindeki hücrelerde hangi genlerin aktif olduğunu haritalayarak kapsamlı bir hücre atlası oluşturdu.
Sonuçlar çarpıcıydı: Nöronların genetik olarak insanlardaki sinir hücreleriyle benzer sinyalleri taşıdığı gözlemlendi.
Dopamin, serotonin, GABA ve glutamat gibi nörotransmiterlerin izleri, deniz kestanelerinin sinir sisteminin, sıradan bir canlıdan çok daha ileri seviyede olduğunu gösterdi.
KLASİK ANLAYIŞ YIKILIYOR
Uzun süredir bilimsel literatürde, deniz kestaneleri gibi omurgasız canlıların sinir sistemlerinin “basit” olduğu varsayılıyordu. Ancak bu çalışma, merkezi beyinleri olmasa bile, neredeyse tüm vücutlarının beyin gibi işlediğini kanıtladı.
Araştırmacılar bu yapıyı "beyinsiz değil, tamamen beyinli" olarak tanımlıyor. Her bölge, bir sinir merkezinin parçası gibi davranıyor ve sinyal işleme potansiyeline sahip.
EVRİMİ YENİDEN DÜŞÜNDÜREN KEŞİF
Berlin Doğa Tarihi Müzesi’nden evrimsel biyolog Jack Ullrich-Lüter, bu bulguların sinir sistemlerinin evrimiyle ilgili düşünceleri kökten değiştirdiğini belirterek, ''Sonuçlarımız, merkezi beyni olmayan hayvanların bile beyin benzeri organizasyonlar geliştirebildiğini gösteriyor'' dedi.
Bu keşif, yalnızca deniz kestanelerinin değil, diğer omurgasızların da biyolojik olarak nasıl organize olduğuna dair yeni soruları gündeme getiriyor.
Bu araştırma Science Advances dergisinde yayımlandı.
